QuanTrong.comQuan Trọng
Tổ chức đám giỗ

Chia chi phí đám giỗ giữa anh chị em: các cách góp và giữ hoà khí

Cách chia chi phí đám giỗ trong nhà: gom các khoản chi, bốn kiểu góp phổ biến, lập quỹ giỗ chung, ghi chép công khai, góp công thay góp tiền và xử lý khi lệch.

Two Vietnamese brothers in their forties sitting on plastic stools in a courtyard after a family meal, one passing an envelope to the other, faces turned aside, late afternoon light

Chia chi phí đám giỗ cho êm cần ba điều: cả nhà nhìn thấy cùng một bảng các khoản chi, thống nhất từ trước một cách góp (chia đều, theo khả năng, luân phiên hoặc quỹ giỗ chung), và có một người ghi chép công khai sau mỗi lần giỗ. Công sức của người ở gần cũng phải được tính vào phần góp, không chỉ tiền.

Bài này không đưa con số chi phí, vì đám giỗ ba mâm ở quê và đám giỗ năm mâm ở thành phố khác nhau rất xa, và giá cả thay đổi theo chợ, theo mùa. Trọng tâm là nguyên tắc và cách làm, để chuyện tiền không thành chuyện giận nhau trong nhà, nhất là khi bố mẹ không còn đứng ra lo nữa. Các ví dụ trong bài là tình huống giả định thường gặp, bạn chỉnh theo hoàn cảnh nhà mình.

Đám giỗ tốn vào những khoản nào

Nhiều tranh cãi bắt đầu từ việc mỗi người chỉ thấy một phần chi. Liệt kê đủ các nhóm khoản dưới đây để ai cũng thấy toàn bộ. Nhà bạn thêm bớt dòng cho đúng.

Nhóm khoảnGồm những gìHay bị quên vì
Thực phẩmĐồ tươi, đồ khô, gia vị, đồ uốngNgười đi chợ trả nhiều lần lặt vặt
Món đặt ngoàiXôi, giò, bánh, món chiên đặt sẵnĐặt trước, trả lúc giao
Đồ lễHương, nến, hoa, trái cây, trầu cau, rượu, đồ lễ khác theo nếp nhàMua rải rác trong tuần
Thuê mượnBàn ghế, bát đĩa, bạt che, bếp phụThường người ở gần tự lo
Đi lạiVé xe, xăng, đón đưa người giàMỗi người tự trả nên không ai tính
Phần biếuQuà cho người lớn không đến được, quà cảm ơn người phụ giúpPhát sinh sau giỗ
Lặt vặtGa, đá lạnh, túi hộp đựng đồ mang về, đồ rửa bátNhỏ nhưng cộng lại không ít

Đi lại thường không tính vào chi phí chung, vì mỗi người tự lo. Nhưng nên nói ra điều này, vì người ở xa tốn tiền vé không nhỏ, và người ở gần tốn công thuê mượn không ít. Thấy được cả hai phía thì đỡ so bì.

Bốn cách góp phổ biến và hợp với nhà nào

Không có cách nào công bằng tuyệt đối. Cách tốt là cách cả nhà chọn chung, nói rõ, và giữ trong vài năm.

Cách gópLàm thế nàoƯu điểmChỗ dễ vướng
Chia đềuTổng chi chia đều số anh chị emĐơn giản, dễ hiểuNgười khó khăn thấy nặng
Theo khả năngNgười khá góp nhiều, người khó góp ítĐỡ cho người khó khănDễ thành chuyện “anh giàu thì anh lo”
Luân phiênMỗi năm một người chịu chínhMỗi năm một người, không phải tính toánNăm làm to và năm làm nhỏ lệch nhau
Quỹ giỗ chungMỗi người góp định kỳ vào một quỹ, giỗ nào chi từ quỹKhông phải đòi tiền sát ngàyCần người giữ quỹ minh bạch

Nhiều nhà trộn: một phần chia đều cho phần cơ bản, ai muốn góp thêm thì góp thêm, không ai so. Điều quan trọng là thống nhất trước giỗ, không đợi sau giỗ mới đưa hoá đơn ra chia.

Ví dụ nhà bà Thu ở Cần Thơ có năm người con, một năm có bốn đám giỗ và Tết. Trước đây ai lo giỗ nào thì tự trả giỗ đó, rốt cuộc người con út ở gần mẹ trả nhiều nhất vì giỗ nào cũng phải ứng trước. Từ khi chuyển sang quỹ chung góp theo quý, người út chỉ cầm quỹ và ghi sổ, không còn phải ứng tiền, và năm anh chị em cũng thôi hỏi nhau “giỗ này ai trả”.

Lập quỹ giỗ chung cho nhà nhiều giỗ

Nhà có nhiều ngày giỗ trong năm, cộng thêm Tết, Thanh minh, rằm tháng Bảy, thì quỹ chung đỡ hơn hẳn việc tính tiền từng lần. Các bước:

  1. Liệt kê tất cả các dịp trong năm mà cả nhà cùng lo, ước lượng chi mỗi dịp theo năm vừa rồi.
  2. Cộng lại, chia theo cách góp đã thống nhất, ra mức mỗi người góp mỗi tháng hoặc mỗi quý.
  3. Chọn một người giữ quỹ, thường là người lo chính hoặc người cẩn thận nhất trong nhà.
  4. Mỗi lần chi, người giữ quỹ ghi lại khoản chi và giữ hoá đơn nếu có, chụp ảnh gửi nhóm.
  5. Cuối năm âm lịch, người giữ quỹ báo tổng thu tổng chi; dư thì chuyển sang năm sau, thiếu thì bàn bù.
  6. Đổi người giữ quỹ sau vài năm nếu người đó muốn nghỉ, bàn giao cả sổ ghi chép.

Quỹ chung không nên dùng cho việc khác ngoài các dịp đã thống nhất, kể cả khi trong quỹ còn nhiều. Dùng lẫn sang việc riêng là cách nhanh nhất để mất lòng tin vào quỹ.

Ghi chép công khai mà không làm ai khó chịu

Ghi chép là để mọi người yên tâm, không phải để kiểm soát người lo. Cách ghi đơn giản nhất là một bảng ba cột: ngày, khoản chi, số tiền, kèm ghi chú ai trả. Sau giỗ, người lo chính gửi bảng vào nhóm chat gia đình cùng một câu cảm ơn, rồi thôi. Không cần hoá đơn từng mớ rau, nhưng khoản lớn như đặt cỗ, thuê bàn ghế thì nên chụp lại.

Người lo chính đôi khi ngại ghi, sợ bị nghĩ là đòi tiền. Đổi cách nói sẽ đỡ: không phải “em đã chi bao nhiêu” mà là “năm nay giỗ hết chừng này, ghi lại để năm sau mình tính quỹ cho sát”. Ghi chép hoá thành tài liệu cho năm sau, không thành bản tính nợ.

Nếu có anh chị em không quen với bảng tính, dùng một cuốn sổ giấy để ở nhà bố mẹ cũng được. Điều quan trọng là có một chỗ ai cũng biết, ai cũng xem được khi muốn, và không ai phải hỏi thẳng “năm nay hết bao nhiêu” với giọng ngờ vực.

Góp công thay góp tiền: tính thế nào cho phải

Công của người ở gần là có thật. Đi chợ hai ba buổi, mượn và trả bàn ghế, đứng bếp từ sáng, dọn đến chiều. Nếu chỉ tính tiền, người ở gần vừa góp tiền như mọi người vừa gánh thêm toàn bộ công, rất dễ ấm ức lâu dài.

Đừng quy công ra tiền một cách máy móc. Trả tiền công cho anh chị em ruột có thể làm người ta tự ái. Cách nhiều nhà dùng là người ở gần được góp ít tiền hơn, hoặc không góp phần lặt vặt, và cả nhà nói rõ là vì công sức.

Người ở xa góp phần nhiều hơn là chuyện bình thường. Không phải vì giàu hơn, mà vì họ không góp được công. Nói rõ lý do này giúp người ở xa không cảm thấy bị “đánh thuế”.

Ghi nhận công bằng lời. Một câu cảm ơn cụ thể có tên người, việc người đó làm, trong nhóm gia đình sau giỗ, có giá trị với người lo chính hơn nhiều người nghĩ.

Tiền mừng khách mang đến xử lý thế nào

Ở nhiều nơi, khách đi giỗ mang theo đồ lễ hoặc một phong bì nhỏ. Tiền và đồ lễ này về đâu là chuyện nhiều nhà chưa bao giờ nói ra, đến khi có người thắc mắc. Có nhà coi đó là của người chủ trì, có nhà cộng vào quỹ chung để bù chi phí, có nhà để bố mẹ giữ.

Không có cách đúng sai, nhưng nên thống nhất một cách và nói rõ. Cách nhiều nhà thấy êm: đồ lễ khách mang đến để lên bàn thờ rồi sau giỗ chia cho các nhà mang về hoặc biếu người lớn; phong bì của khách thì đưa người chủ trì hoặc bố mẹ giữ, vì đó thường cũng là khoản dùng để đáp lễ khi nhà khách có việc.

Có một nguyên tắc nên giữ: người giữ phong bì nên ghi lại ai đã mang gì, để khi nhà đó có giỗ, có việc, nhà mình biết mà đáp lại cho phải. Danh sách này thường do bố mẹ giữ trong đầu; khi chuyển giao việc giỗ, nên ghi ra giấy để người sau không lỡ.

Khi chia tiền bị lệch: xử lý trước khi thành giận

Nói riêng, nói sớm. Thấy phần góp năm nay lệch, nói riêng với người liên quan trong tuần sau giỗ, đừng để đến dịp sau mới nhắc, càng không nói trong bữa cơm có họ hàng.

Nói bằng số và việc, không bằng cảm giác. “Năm nay phần đặt cỗ em trả trước, chưa ai góp” dễ nghe hơn “năm nào em cũng phải bỏ ra nhiều”.

Chấp nhận có năm lệch. Có năm ai đó khó khăn, góp ít hơn. Nếu nhà có quỹ, quỹ đỡ; nếu không, những người khác gánh thêm một năm mà không ghi nợ là cách nhiều nhà giữ được hoà khí.

Đừng để bố mẹ đứng giữa. Bố mẹ già thường tự bỏ tiền ra bù để con khỏi cãi nhau, rồi buồn một mình. Chuyện tiền giữa anh chị em nên giải quyết giữa anh chị em.

Sửa cách góp cho năm sau thay vì đòi lại năm nay. Nếu cách góp hiện tại cứ năm nào cũng lệch, đó là dấu hiệu cách góp không hợp nữa. Ngồi lại chọn cách khác cho năm sau, chuyện năm nay thì khép lại.

Những điều nên thống nhất trước lần giỗ đầu tiên anh chị em tự lo

Khi bố mẹ còn khoẻ, bố mẹ thường tự bỏ tiền và không ai hỏi. Đến năm đầu tiên anh chị em tự lo, chuyện tiền mới nổi lên. Những điều nên thống nhất ngay trong buổi họp nhà năm đó:

  • Năm nay góp theo cách nào trong bốn cách trên, áp dụng cho những dịp nào trong năm.
  • Ai là người cầm tiền và trả các khoản, ai ghi chép.
  • Mức chi dự kiến: làm mấy mâm, đặt những món gì, để không ai bất ngờ khi thấy tổng.
  • Những khoản nào không tính vào chi chung, ví dụ đi lại, quà riêng mỗi người tự biếu bố mẹ.
  • Tiền phong bì khách mang đến sẽ về đâu.
  • Nếu có người năm nay khó khăn thì cả nhà xử lý thế nào.

Ghi kết quả ra một tin nhắn trong nhóm gia đình. Năm sau chỉ cần mở lại tin đó, hỏi “năm nay vẫn như cũ chứ” là xong, không phải bàn lại từ đầu.

Câu hỏi thường gặp

Chi phí đám giỗ bố mẹ thường do ai chịu?

Không có quy định chung. Nhiều nhà anh chị em cùng góp, có nhà con trưởng hoặc người chủ trì chịu chính, có nhà luân phiên theo năm. Điều quan trọng là thống nhất từ trước và nói rõ trong nhà.

Có nên lập quỹ giỗ chung cho cả nhà không?

Nên, nếu nhà có nhiều ngày giỗ và dịp lễ trong năm. Mỗi người góp định kỳ, một người giữ quỹ và ghi chép công khai, cuối năm âm lịch báo thu chi. Quỹ chỉ dùng cho các dịp đã thống nhất.

Người ở gần đã góp công có cần góp tiền như mọi người không?

Nhiều nhà để người ở gần góp ít tiền hơn hoặc miễn phần lặt vặt, vì họ đã bỏ nhiều công đi chợ, mượn đồ, nấu và dọn. Cả nhà nên nói rõ lý do để không ai thấy thiệt.

Phong bì khách mang đến đám giỗ thì ai giữ?

Tuỳ nhà. Nhiều nhà đưa người chủ trì hoặc bố mẹ giữ để đáp lễ khi nhà khách có việc, có nhà cộng vào quỹ chung. Nên thống nhất một cách và ghi lại ai đã mang gì để sau này đáp lại cho phải.

Anh chị em không chịu góp tiền giỗ thì làm sao?

Hỏi riêng lý do trước, có thể người đó đang khó khăn. Nếu vậy, những người khác gánh thêm một năm mà không ghi nợ. Nếu là chuyện không đồng ý cách làm, ngồi lại bàn lại cách góp cho cả nhà cùng chấp nhận.

Có cần ghi lại chi phí mỗi lần làm giỗ không?

Nên ghi, không phải để tính nợ mà để năm sau ước lượng sát hơn và để mọi người yên tâm. Một bảng đơn giản gồm ngày, khoản chi, số tiền, ai trả, gửi nhóm gia đình sau giỗ là đủ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138