Làm giỗ ở chung cư vẫn đủ lễ nếu bạn thu gọn số khách theo diện tích, chọn món ít khói ít dầu, chia khách thành hai lượt ăn nếu cần, giữ hương nến ở mức tối thiểu và an toàn, và báo trước cho hàng xóm cùng tầng. Phần lễ giữ theo nếp nhà; phần ăn uống thì điều chỉnh theo căn hộ, còn quy định của toà nhà về lửa, rác, gửi xe thì phải theo.
Không ít gia đình trẻ ở thành phố đã đón bàn thờ bố mẹ về căn hộ, hoặc làm giỗ ở nhà mình vì bố mẹ đã lên ở cùng. Căn hộ bảy tám chục mét vuông với một bếp hai họng không thể làm cỗ năm mâm như nhà ở quê, và cũng không cần như vậy. Bài này đi qua từng chỗ khác biệt giữa làm giỗ ở căn hộ và làm giỗ ở nhà đất, kèm cách xử lý cụ thể cho từng chỗ.
Bao nhiêu khách là vừa với một căn hộ
Cách tính đơn giản: đếm chỗ ngồi thật sự có, không đếm diện tích. Một phòng khách liền bếp cỡ thường của căn hộ hai phòng ngủ kê được một bàn ăn và một mâm trải chiếu hoặc một bàn gấp, tức khoảng mười hai đến mười sáu người ngồi cùng lúc. Vượt quá con số đó, khách sẽ phải đứng ăn hoặc ngồi tràn ra hành lang, vừa bất tiện vừa phiền hàng xóm.
Từ con số chỗ ngồi, quyết định mời vòng nào. Nhiều nhà ở chung cư chỉ mời con cháu trực hệ và vài người thân gần nhất, còn họ hàng xa thì báo tin, hẹn thắp hương vào dịp khác hoặc về quê làm giỗ to vào năm tròn. Đây là chuyện nhiều gia đình thành phố đã làm, không phải thiếu lễ, miễn người lớn trong nhà đồng ý.
Ví dụ nhà anh Tuấn ở một chung cư tại Hà Nội đón mẹ lên ở cùng từ khi bố mất. Giỗ bố, quê bố ở Thái Bình cũ nay thuộc Hưng Yên, anh làm một mâm gọn ở căn hộ vào đúng ngày cho mẹ và các con, còn cuối tuần gần nhất thì cả nhà về quê, nhà chú làm cỗ mời họ. Hai việc tách ra, căn hộ không phải gánh cả họ, mà họ hàng ở quê vẫn có dịp gặp nhau.
Bố trí không gian trong căn hộ
Căn hộ không có sân, nên mỗi góc phải được dùng có chủ ý. Bảng dưới gợi ý chia khu vực cho một đám giỗ khoảng mười lăm người.
| Khu vực | Dùng để | Lưu ý |
|---|---|---|
| Góc bàn thờ | Bày mâm cúng, làm lễ | Dọn thoáng phía trước để hai ba người đứng; không kê đồ dễ cháy gần |
| Bàn ăn chính | Mâm người lớn tuổi, bậc trên | Gần chỗ thoáng, có ghế tựa cho các cụ |
| Phòng khách | Bàn gấp hoặc mâm trải chiếu cho người trẻ | Dọn bàn trà, sofa sát tường lấy chỗ |
| Phòng ngủ nhỏ | Chỗ cho trẻ con chơi, chỗ các cụ nghỉ | Đóng cửa để giảm tiếng ồn |
| Bếp và lô gia | Nấu, để đồ chín chờ bày, để rác tạm | Mở cửa thông gió, có túi rác lớn |
| Lối vào | Để giày dép, túi đồ khách mang | Kệ hoặc thùng gọn, không chắn hành lang chung |
Chuyển bớt đồ đạc ra khỏi phòng khách từ hôm trước, ví dụ gửi xe đạp trẻ con, thùng đồ xuống kho hoặc sang nhà người thân gần. Mỗi món dọn đi là thêm một chỗ ngồi.
Chọn món ít khói, ít mùi cho bếp căn hộ
Ưu tiên món luộc, hấp, nấu canh. Gà luộc, thịt luộc, canh măng hoặc canh bóng, chả hấp ít khói hơn nhiều so với rán, nướng. Hút mùi căn hộ thường chỉ đủ cho bữa cơm thường ngày, không đủ cho một chảo nem rán mấy chục chiếc.
Món chiên thì đặt ngoài hoặc rán từ sớm. Nem rán có thể đặt ngoài, hoặc rán sơ từ tối hôm trước rồi sáng giỗ rán lại nhanh. Nhiều nhà dùng nồi chiên không dầu cho nem, đỡ khói hơn hẳn.
Tránh món nướng than. Than trong căn hộ hoặc ngoài lô gia vừa nguy hiểm vừa ám khói sang nhà bên. Món nướng nếu muốn có thì đặt ngoài.
Giảm số món, tăng độ chỉn chu. Một mâm sáu tám món làm cẩn thận hợp với căn hộ hơn mười mấy món làm vội. Món trên mâm cúng giữ theo nếp, món ăn thêm thì cắt bớt.
Đặt xôi, giò, bánh. Ba món này chiếm bếp lâu hoặc khó làm trong căn hộ, đặt ngoài là lựa chọn phổ biến của các nhà ở thành phố.
Hương, nến và an toàn cháy nổ
Chung cư đông hộ, chung hành lang, chung hệ thống báo cháy, nên chuyện lửa phải cẩn thận hơn nhà đất. Nhiều gia đình ở căn hộ đã chuyển sang dùng đèn điện thay nến, thắp ít hương hơn, và chọn loại hương ít khói. Đây là sự điều chỉnh theo hoàn cảnh, không ai bắt buộc, nhưng hợp với không gian kín.
Nếu đốt vàng mã, cần hỏi ban quản lý toà nhà trước: nhiều toà nhà cấm đốt trong căn hộ, ngoài lô gia, và có chỗ đốt chung ở dưới sân hoặc không cho đốt. Nhiều nhà ở thành phố đã bỏ hoặc giảm hẳn việc đốt vàng mã khi ở chung cư. Việc này thuộc nếp nhà, bạn bàn với người lớn, nhưng quy định toà nhà thì phải theo.
Vài việc an toàn đơn giản: không để hương nến cháy khi trong nhà không còn ai; đặt bát hương và đèn cách xa rèm, giấy, hoa khô; để sẵn một bình chữa cháy mini ở bếp nếu nhà có; đầu báo khói trong căn hộ có thể kêu khi khói hương dày, nên mở cửa thông gió trước khi thắp. Sau lễ, đợi hương tàn hẳn mới dọn mâm cúng đi chỗ khác.
Chia ca ăn khi khách đông hơn chỗ ngồi
Nếu số khách vượt chỗ ngồi một ít, chia hai lượt ăn thay vì cố ép mọi người vào một lần. Cách làm:
- Lượt một dành cho các cụ, khách ở xa và gia đình có con nhỏ, ngồi ngay sau lễ.
- Người trong nhà và người trẻ tiếp khách, rót nước, trông trẻ trong lượt một.
- Khi lượt một ăn xong, dọn nhanh bát đĩa, thay khăn, bày lại món còn nóng hoặc hâm lại.
- Lượt hai là con cháu trong nhà và người phụ bếp, ngồi thong thả hơn.
- Giữ riêng phần thức ăn cho lượt hai từ đầu, để lượt một ăn thoải mái mà lượt hai không bị phần thừa.
Người nấu chính nên được ngồi lượt một nếu là người lớn tuổi, để không bị “ăn sau cùng, ăn phần nguội” như ở rất nhiều đám giỗ. Giữa hai lượt, mở cửa thông gió vài phút và lau nhanh mặt bàn; căn hộ kín nên mùi đồ ăn đọng lại nhanh hơn nhà đất.
Giữ yên cho hàng xóm, thang máy và rác
Đám giỗ ở chung cư dính tới hàng xóm nhiều hơn nhà đất. Một số việc nhỏ giúp tránh va chạm:
- Báo trước hàng xóm cùng tầng: một câu “Chủ nhật nhà em có giỗ, có hơi đông người, mong anh chị thông cảm” là đủ.
- Không để giày dép, đồ đạc ra hành lang chung: lối thoát hiểm phải thông, và hàng xóm cũng cần đi lại.
- Đưa đón khách ở sảnh: nhiều toà nhà cần thẻ thang máy, cử một người đón ở sảnh theo giờ hẹn.
- Gửi xe khách: hỏi trước chỗ gửi xe máy, ô tô của khách, nhất là cuối tuần hầm xe chật.
- Rác: buộc kín, phân loại sơ bộ, đổ đúng giờ và đúng chỗ của toà nhà; thức ăn thừa nhiều nước thì gói kỹ để không chảy ra thang máy.
- Tiếng ồn: giữ âm lượng vừa phải, đặc biệt nếu bữa kéo dài sang giờ nghỉ trưa.
Một đĩa xôi, vài khoanh giò sang biếu nhà bên sau giỗ là thói quen nhiều nhà giữ ở quê, mang lên chung cư cũng rất dễ được quý.
Chỗ hay sai khi làm giỗ ở căn hộ
Mời như ở quê. Mời theo danh sách giỗ ở quê rồi mới nhận ra căn hộ không đủ chỗ. Đếm chỗ ngồi trước, mời sau.
Không thử hút mùi và bếp. Bếp từ đôi khi ngắt khi nấu nồi quá to trong thời gian dài. Thử nấu một nồi luộc gà cỡ thật từ trước để biết bếp chịu được không.
Quên chỗ để đồ chín. Tủ lạnh căn hộ nhỏ, không chứa nổi đồ cho cả đám. Chuẩn bị thùng giữ lạnh, đá viên, và một mặt bàn trống cho đồ chín.
Đốt vàng mã ngoài lô gia. Vừa trái quy định nhiều toà nhà, vừa nguy hiểm, vừa ám khói sang nhà khác. Hỏi ban quản lý và bàn với người lớn trước.
Dồn hết việc vào sáng giỗ. Căn hộ không có chỗ cho bốn người cùng đứng bếp. Sơ chế, ninh nước dùng, gói nem từ tối hôm trước để sáng chỉ còn một hai người nấu là vừa với bếp nhỏ.
Câu nên hỏi người lớn trước khi chuyển giỗ về căn hộ
Chuyển giỗ từ nhà quê hoặc nhà bố mẹ về căn hộ là thay đổi lớn với người lớn tuổi, dù họ không nói ra. Trước khi quyết, nên hỏi bố mẹ hoặc người chủ trì những câu sau:
- Giỗ năm nay làm ở căn hộ thì những ai trong họ vẫn mong được mời, ai có thể báo tin thôi?
- Mâm cúng gồm những món nào nhất định phải giữ, món nào có thể giản lược cho hợp bếp nhỏ?
- Bố mẹ có muốn vẫn về quê làm một mâm vào dịp khác để họ hàng gặp nhau không?
- Thắp hương, đèn nến, vàng mã ở căn hộ thì bố mẹ muốn làm đến đâu, có chịu điều chỉnh theo quy định toà nhà không?
- Ai ở quê sẽ trông nom phần mộ, thắp hương ở nhà thờ họ nếu giỗ chuyển lên thành phố?
Những câu này không cần hỏi một lần cho xong. Nhiều nhà bàn dần qua vài bữa cơm, để bố mẹ có thời gian nghĩ và nói điều mình thật sự muốn. Cái được chốt bằng sự đồng ý của người lớn sẽ đỡ va vấp về sau hơn cái do con cháu tự quyết vì tiện.
Câu hỏi thường gặp
Làm giỗ ở chung cư có cần xin phép ban quản lý không?
Ăn uống trong căn hộ thường không cần xin phép, nhưng nếu khách đông, cần đỗ xe, cần thẻ thang máy hoặc muốn đốt vàng mã thì nên hỏi ban quản lý trước. Mỗi toà nhà có quy định riêng về đốt lửa và gửi xe.
Căn hộ nhỏ thì nên mời bao nhiêu người ăn giỗ?
Đếm chỗ ngồi thật sự có. Căn hộ hai phòng ngủ thường ngồi được khoảng mười hai đến mười sáu người cùng lúc. Đông hơn thì chia hai lượt ăn hoặc tách giỗ to về quê, giỗ gọn ở căn hộ.
Ở chung cư có nên dùng đèn điện thay nến trên bàn thờ không?
Nhiều gia đình ở chung cư đã chuyển sang đèn điện để giảm rủi ro cháy và khói. Đây là lựa chọn theo hoàn cảnh, bạn bàn với người lớn trong nhà. Nếu dùng nến, đặt xa rèm và không để cháy khi vắng người.
Món nào hợp để nấu cỗ giỗ trong căn hộ?
Món luộc, hấp, canh như gà luộc, thịt luộc, canh bóng, chả hấp ít khói, hợp bếp căn hộ. Món chiên rán nên đặt ngoài hoặc dùng nồi chiên không dầu, tránh nướng than trong nhà và ngoài lô gia.
Làm giỗ ở thành phố mà họ hàng ở quê thì xử lý thế nào?
Nhiều nhà làm một mâm gọn ở căn hộ đúng ngày cho gia đình nhỏ, còn cuối tuần gần nhất thì về quê làm cỗ mời họ, hoặc nhờ một nhà ở quê đứng ra. Bàn với người lớn để thống nhất cách làm.