QuanTrong.comQuan Trọng
Phong tục ngày giỗ, lễ tết theo vùng miền

Con dâu, con rể lo phần nào trong đám giỗ: phân vai theo nếp Bắc, Trung, Nam

Con dâu trưởng, dâu thứ, dâu mới và con rể thường lo phần việc gì trong đám giỗ ở ba miền, chỗ hay va chạm và cách chia việc gọn cho gia đình ở thành phố.

Three Vietnamese women of different ages chopping vegetables and herbs side by side at an outdoor kitchen counter behind a rural home, side angle, morning light

Theo nếp phổ biến ở miền Bắc và miền Trung, con dâu trưởng điều hành bếp và mâm cỗ, các dâu thứ phụ theo phân công, con rể lo việc nặng, đón khách và tiếp rượu; ở miền Nam, ranh giới giữa dâu và con gái mờ hơn, ai rành việc gì làm việc ấy. Không có vai nào cố định cho mọi nhà; điều quyết định là nếp riêng và người đang chủ trì.

Với người mới làm dâu, làm rể, câu hỏi thực tế là đến nơi thì làm gì để không đứng ngơ mà cũng không lấn việc người khác. Bài này chia theo từng vai, nêu những chỗ hay va chạm giữa chị em dâu và cách chia việc gọn khi cả nhà đã ra thành phố.

Phân vai thường gặp trong một đám giỗ

Bảng dưới gom các vai hay gặp ở nhiều gia đình. Cột ghi chú nói đến chỗ các vùng hay khác nhau.

VaiThường loGhi chú theo vùng
Con trai trưởng hoặc người giữ nhà thờđứng cúng, mời họ hàng, quyết lịchmiền Nam có thể là con gái hoặc con út
Con dâu trưởnglên thực đơn, đi chợ, điều hành bếpmiền Bắc, miền Trung coi trọng vai này
Các con dâu thứnấu theo phần được giao, bày mâm, dọn dẹpmiền Nam hay làm chung với con gái
Con gáiphụ bếp, góp lễ, lo hoa quảmiền Nam nhiều khi nấu chính
Con rểkhuân vác, kê bàn, đón người già, tiếp khách namba miền khá giống nhau
Cháu lớnchạy việc vặt, rót nước, trông emtuỳ nhà

Ở nhiều nhà miền Trung, người lớn trong họ như bác trưởng họ, ông chú họ cũng góp vai: đứng cúng cùng gia chủ, nhắc thứ tự lễ, chỉ chỗ ngồi cho khách. Nếu nhà bạn có người như vậy, nên mời trước để họ sắp xếp thời gian.

Bảng giúp bạn đoán được phần việc của mình trước khi đến. Tuy vậy đến nơi vẫn nên chào người lo bếp chính và hỏi "con làm gì ạ", vì có nhà đã chia việc từ trước mà bạn không được báo.

Con dâu trưởng: người cầm trịch phần bếp

Ở nhiều nhà miền Bắc, con dâu trưởng là người nhớ thực đơn của từng đám giỗ trong năm: giỗ ông thì có món này, giỗ bà thì phải có món kia. Chị lên danh sách đi chợ, gọi các em dâu chia phần, canh giờ để mâm cúng kịp dâng lên. Miền Trung cũng vậy, với nhiều món bánh phải làm từ hôm trước nên người cầm trịch còn phải tính lịch hai ngày.

Gánh nặng của vai này thường nằm ở chỗ một người nhớ hết mà không ai ghi lại. Khi chị dâu cả ốm hoặc bận, cả nhà lúng túng. Vì thế nhiều gia đình trẻ bắt đầu ghi thực đơn, số mâm và người phụ trách từng món vào một ghi chú chung; con dâu trưởng vẫn quyết, nhưng ai cũng xem được.

Nếu bạn là dâu trưởng mới, đừng cố đổi hết nếp cũ ngay năm đầu. Hỏi mẹ chồng hoặc người dâu cả đời trước để ghi lại món nào bắt buộc, món nào thay được; năm thứ hai, thứ ba mới dần điều chỉnh cho hợp nhà phố, ít người. Mỗi lần đổi, báo trước với bố mẹ chồng để không ai bất ngờ khi nhìn mâm cỗ.

Ở miền Nam, vai cầm trịch ít gắn với chữ dâu trưởng hơn: người rành bếp nhất trong nhà, có khi là cô con gái út hoặc một bà dì, đứng ra lo. Dâu trưởng ở đó vẫn được tôn trọng nhưng không phải gánh một mình.

Dâu thứ và dâu mới năm đầu

Đến sớm hơn giờ hẹn một chút. Với dâu mới, có mặt sớm và hỏi việc là cách nhanh nhất để được tin. Đến đúng lúc dọn cỗ dễ bị hiểu là chỉ về ăn.

Nhận việc cụ thể, làm trọn. Rửa rau, nhặt hành, lau bát đĩa nghe nhỏ nhưng làm trọn từ đầu đến cuối lại giúp người nấu chính rảnh tay hơn là mỗi việc làm một ít.

Học món nhà chồng bằng cách đứng cạnh. Nhiều món giỗ không có công thức viết sẵn. Đứng cạnh chị dâu, mẹ chồng khi họ nêm nếm, ghi lại sau buổi giỗ là cách học nhanh.

Không tự ý mang món quê mình vào mâm cúng. Muốn góp món thì hỏi trước và để ở mâm mời khách. Món mới vào mâm cúng là việc người chủ trì quyết.

Ngồi ăn sau cũng không sao. Ở nhiều nhà, người làm bếp ăn mâm sau cùng. Đó là nếp, không phải bị coi nhẹ; nếu muốn đổi, việc này để người lớn nói.

Ghi nhớ người, không chỉ nhớ món. Sau buổi giỗ đầu tiên, ghi lại tên và vai vế những người đã gặp. Lần sau gọi đúng tên một bác, một cô là người lớn nhớ ngay cô dâu mới.

Con rể: phần việc ngoài bếp

Ở cả ba miền, con rể về giỗ nhà vợ ít khi vào bếp chính, nhưng không vì thế mà rảnh. Phần việc quen thuộc là kê bàn ghế, trải chiếu, khuân két nước, dựng bạt khi nhà đông khách, đi đón ông bà, cô chú lớn tuổi, chở người đi chợ sớm. Khi khách đến, con rể hay ngồi tiếp các bác, các chú, rót nước, mời rượu nếu nhà có rượu.

Ở miền Nam, con rể nhiều khi vào bếp nướng thịt, làm cá cùng anh em vợ; ở miền Bắc có nơi đùa rằng con rể là "người khuân vác chính" của đám giỗ. Cách nhìn mỗi nơi khác nhau, nhưng điểm chung là con rể nhanh nhảu thì được quý. Ở miền Trung, con rể còn hay được nhờ đứng cạnh người cúng chính để rót rượu, thay nước, châm đèn, một việc nhỏ nhưng cho thấy nhà vợ đã coi mình là người nhà.

Một lưu ý thực tế: tiếp rượu là phần dễ quá đà nhất. Nếu còn phải lái xe đưa vợ con về thành phố, bạn nên nói trước với anh em vợ, nhận phần rót nước, mời trà thay vì cụng ly, và chủ động đưa ông bà về nhà sau bữa cỗ. Đó cũng là một cách tiếp khách được người lớn ghi nhận.

Khi vợ chồng khác miền, con rể nên hỏi vợ trước về những người hay mời rượu và cách từ chối khéo theo nếp vùng ấy, để không ai thấy bị phật ý.

Gia đình ở thành phố: chia theo khâu thay vì theo vai

Khi anh chị em sống rải ở nhiều quận, ít ai rảnh nguyên ngày, chia việc theo vai cũ dễ dồn hết vào một người. Nhiều gia đình chuyển sang chia theo khâu, mỗi khâu một người nhận, vai trò dâu, rể, con gái không còn quan trọng bằng ai rảnh khung giờ nào.

KhâuViệc cụ thểHợp với ai
Báo tinnhắc nhóm gia đình trước một tuần, gọi người lớn tuổingười ở xa, người hay dùng điện thoại
Mua sắmđồ khô trước ba ngày, đồ tươi sáng hôm giỗngười có xe, ở gần chợ
Bếpnấu món chính, món canh, xôingười rành món của nhà
Bày biệndọn bàn thờ, cắm hoa, bày mâm cúngngười khéo tay, đến sớm
Đón tiếpmời nước, giới thiệu khách, trông trẻcon rể, cháu lớn
Dọn dẹprửa bát, chia lộc, trả bàn ghế mượnngười ở lại muộn

Cách này không xoá nếp cũ: con trai trưởng vẫn đứng cúng, dâu trưởng vẫn quyết thực đơn. Chỉ là phần việc chân tay được chia đều hơn, và năm nào thiếu người ở khâu nào thì cả nhà nhìn vào là thấy ngay.

Dâu rể ở xa không về kịp: vẫn giúp được việc

Con cháu ở TP Hồ Chí Minh, Hà Nội hay nước ngoài không phải năm nào cũng về được. Vẫn còn nhiều việc làm được từ xa:

  • Nhận phần gọi điện mời họ hàng hoặc nhắn nhóm chat gia đình nhắc ngày giỗ trước một tuần.
  • Đặt giao đồ khô, hoa, trái cây đến nhà trước một ngày để người ở nhà bớt đi chợ.
  • Góp phần chi phí sớm, gửi cho người lo bếp chính, không đợi sau giỗ.
  • Gọi video lúc cả nhà quây quần, chào ông bà, cô chú, để mọi người biết mình nhớ.
  • Ghi nhận lời kể của người ở nhà về món, số mâm, khách đến, để năm sau về giúp được nhanh.
  • Hỏi thăm riêng người lớn tuổi nhất có mặt hôm ấy, như bà nội hay ông chú, vì họ thường là người để ý nhất xem con cháu nào nhớ tới giỗ.

Chỗ hay sai là chỉ nhắn một tin chung trong nhóm rồi thôi. Một cuộc gọi riêng cho người chủ trì, cảm ơn người nấu bếp, vẫn có giá trị hơn nhiều tin nhắn.

Nếu nhiều năm liền không về được, nên chọn ít nhất một giỗ quan trọng trong năm, như giỗ cha mẹ chồng hoặc giỗ ông bà, để thu xếp về hẳn. Người lớn thường nhớ rất rõ ai về giỗ nào, và một lần về đúng dịp có ý nghĩa hơn nhiều lần gửi quà.

Những chỗ hay va chạm giữa chị em dâu và cách gỡ

Người làm nhiều, người làm ít. Khi việc không chia rõ, người gần nhà thường gánh hết. Cách gỡ là chia theo món hoặc theo khâu ngay từ cuộc gọi nhắc giỗ, ai ở xa nhận phần góp tiền hoặc việc từ xa. Chia sớm thì người nhận việc còn kịp xin nghỉ làm.

Hai nếp nấu khác nhau. Dâu Bắc nêm nhạt, dâu Nam nêm ngọt, dâu miền Trung muốn thêm ớt. Món cúng nấu theo nếp nhà, món mời khách có thể để mỗi người một đĩa theo vị mình.

Góp tiền mà không biết tiêu vào đâu. Người cầm tiền ghi lại các khoản chính và gửi vào nhóm sau giỗ. Không cần chi tiết từng đồng, chỉ để mọi người yên tâm.

Người lớn mỗi bên một ý. Bà nội muốn làm to, bố chồng muốn làm gọn. Con dâu không nên đứng giữa phân xử; việc này để chồng hoặc anh em trai thưa chuyện với bố mẹ.

Dâu mới bị giao việc quá sức. Người lớn hoặc chồng nên đứng ra chia lại. Bản thân dâu mới nên nói thật mình chưa biết món ấy và xin nhận việc khác.

Câu hỏi thường gặp

Con dâu thứ có phải về phụ giỗ nhà chồng mọi năm không?

Không có quy định cứng, nhưng nhiều nhà mong con dâu về những giỗ chính như giỗ ông bà, cha mẹ chồng. Năm nào không về được thì báo trước và nhận phần việc từ xa.

Con rể đi giỗ nhà vợ thường làm những việc gì?

Thường là khuân vác, kê bàn ghế, đón người già, chở người đi chợ và tiếp khách nam trong bữa cỗ. Ở miền Nam con rể có thể vào bếp nướng thịt, làm cá cùng anh em vợ.

Dâu mới về giỗ nhà chồng lần đầu nên chuẩn bị gì?

Hỏi chồng trước về giờ giấc, người sẽ có mặt và cách xưng hô. Đến sớm, mặc gọn gàng dễ làm việc, chào người lớn rồi xin việc ở bếp là đủ để có một khởi đầu tốt.

Chị em dâu không thống nhất cách nấu thì nghe ai?

Phần mâm cúng thường theo người chủ trì hoặc mẹ chồng. Phần món mời khách có thể chia mỗi người một món theo vị của mình, tránh tranh luận ngay trong bếp.

Con dâu trưởng ở xa thì ai lo bếp?

Có thể chuyển vai cầm trịch cho người ở gần nhất, còn dâu trưởng lo thực đơn và góp phần từ xa. Nên ghi lại món và cách chia việc để người thay không bị lúng túng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138