QuanTrong.comQuan Trọng
Tổ chức đám giỗ

Bố mẹ già yếu thì ai lo giỗ: chuyển việc giỗ sang đời con cho êm

Khi bố mẹ già yếu, ai đứng ra lo giỗ ông bà: dấu hiệu nên chuyển giao, các cách sắp xếp thường gặp, câu cần hỏi bố mẹ, chuyển dần qua ba năm và giữ vai trò cho bố mẹ.

An elderly Vietnamese mother seated in a wooden armchair watching her adult son carry a tray of fruit across a tiled living room, soft window light, medium shot

Khi bố mẹ già yếu không còn lo nổi đám giỗ ông bà, việc giỗ thường chuyển dần sang một người con, theo tập quán phổ biến là con trưởng hoặc người giữ bàn thờ, nhưng mỗi nhà có thể khác; cách êm nhất là để chính bố mẹ chọn người, chuyển từng phần việc qua vài năm, và giữ cho bố mẹ vai trò người chủ trì càng lâu càng tốt. Chuyển giao không phải là “lấy việc” khỏi tay bố mẹ mà là đỡ phần nặng, để phần ý nghĩa vẫn ở lại với họ.

Đây là chuyện nhiều gia đình né bàn vì ngại, cho đến khi một năm bố hoặc mẹ ốm đúng tuần giỗ và cả nhà lúng túng. Bài này giúp bạn nhận ra lúc nên bắt đầu, những cách sắp xếp mà các nhà hay chọn, và cách mở lời với bố mẹ mà không làm họ buồn.

Dấu hiệu đã đến lúc chuyển giao

Không có tuổi cụ thể nào. Có người bảy mươi vẫn lo cỗ năm mâm khoẻ re, có người sáu mươi đã đuối. Những dấu hiệu dưới đây hay gặp hơn là con số tuổi:

  • Bố hoặc mẹ mệt kéo dài mấy ngày sau mỗi lần giỗ, dù không ai nói ra.
  • Bố mẹ bắt đầu nhầm ngày, quên mời người, quên món quen làm mỗi năm.
  • Người nấu chính trước nay (thường là mẹ) không đứng bếp lâu được nữa vì đau lưng, đau chân, huyết áp.
  • Bố mẹ hỏi con “năm nay làm thế nào” nhiều hơn là tự quyết như trước.
  • Có năm bố mẹ ốm hoặc nằm viện đúng dịp giỗ, cả nhà phải lo vội.
  • Nhà bố mẹ ở xa, con cháu về đông nhưng không ai ở lại phụ trước giỗ được.

Gặp từ hai dấu hiệu trở lên thì nên bắt đầu nói chuyện, khi mọi thứ còn bình thường. Bàn chuyện chuyển giao lúc bố mẹ đang khoẻ nhẹ nhàng hơn rất nhiều so với lúc vừa có biến cố, khi ai cũng căng thẳng và dễ hiểu lầm nhau.

Các cách sắp xếp thường gặp

Mỗi gia đình chọn một cách, có nhà trộn nhiều cách. Bảng dưới không xếp hạng cách nào đúng hơn, chỉ giúp bạn thấy các lựa chọn và chỗ cần lưu ý của từng cách.

Cách sắp xếpThường thấy ởCần lưu ý
Con trưởng nhận chủ trì, giỗ vẫn làm ở nhà bố mẹNhà có con trưởng ở gầnNgười lo chính phải về trước vài ngày
Chuyển bàn thờ ông bà về nhà một người conBố mẹ lên ở cùng con, nhà cũ không còn aiHỏi ý họ hàng bên nội, có nơi coi trọng nhà thờ gốc
Anh chị em luân phiên lo theo năm, bố mẹ vẫn chủ trìNhà nhiều con, ở rải rácCần sổ ghi chép chung để không làm lại từ đầu
Con gái hoặc con rể đứng ra loNhà không có con trai, hoặc con trai ở xaBàn rõ với họ hàng để tránh lời ra tiếng vào
Nhà chú bác ở quê đứng ra, con cháu góp phầnBố mẹ đã lên thành phố, giỗ ông bà gắn với nhà thờ họPhân rõ phần góp công, góp chi phí

Câu hỏi quyết định thường không phải “ai có quyền” mà là “ai lo được bền”. Một người con ở xa nhưng được giao vì là con trưởng, mà năm nào cũng phải nhờ người khác làm hộ, rốt cuộc vẫn đẩy gánh nặng sang người ở gần.

Những câu nên hỏi bố mẹ, và hỏi thế nào

Mở lời bằng câu hỏi, không bằng đề xuất có sẵn. Bố mẹ được hỏi ý thì thấy mình vẫn là người quyết. Những câu nên hỏi, rải qua vài bữa cơm chứ không dồn một lần:

  • “Năm nay giỗ ông, bố mẹ muốn chúng con đỡ phần nào nhất?”
  • “Sau này bố mẹ muốn bàn thờ ông bà để ở đâu, ai giữ?”
  • “Những món nào mẹ muốn năm nào cũng phải có, mẹ chỉ cho con cách làm được không?”
  • “Trong họ có những ai năm nào cũng phải mời, có ai nhà mình nợ ơn cần nhớ?”
  • “Ngày mất của các cụ xa đời hơn, bố mẹ còn nhớ ai, mình ghi lại luôn nhé?”
  • “Nếu một năm bố mẹ mệt, bố mẹ muốn ai đứng ra làm lễ thay?”

Ghi lại câu trả lời ngay sau bữa cơm, kể cả những điều bố mẹ nói lan man. Rất nhiều nhà đến khi bố mẹ mất mới nhận ra không còn ai biết món canh năm nào cũng có là nấu thế nào, hay cụ bà nào ở làng bên năm nào cũng được mời.

Chuyển dần qua ba năm

Chuyển giao một lần dễ làm bố mẹ hụt hẫng và người nhận lúng túng. Một lộ trình ba năm mà nhiều nhà thấy hợp:

  1. Năm thứ nhất: người nhận đi theo bố mẹ toàn bộ quá trình, từ tra ngày, mời khách, đi chợ đến nấu. Bố mẹ vẫn quyết mọi thứ, người nhận ghi chép.
  2. Năm thứ hai: người nhận tự làm phần việc nặng như đi chợ, nấu, mời khách; bố mẹ góp ý và chủ trì phần lễ.
  3. Năm thứ ba: người nhận lo trọn từ đầu đến cuối, bố mẹ chỉ đứng làm lễ và tiếp các bậc trên.
  4. Từ năm thứ tư: người nhận đứng chủ trì khi bố mẹ không còn sức, hoặc vẫn mời bố mẹ đứng lễ nếu bố mẹ muốn.

Lộ trình này có thể nhanh hơn nếu sức khoẻ bố mẹ giảm nhanh, hoặc chậm hơn nếu bố mẹ còn muốn tự làm. Quan trọng là mỗi năm có một bước rõ, mọi người trong nhà đều biết năm nay ai làm phần nào.

Giỗ vẫn ở nhà bố mẹ hay chuyển sang nhà con

Đây là câu hỏi khó nhất, vì nó gắn với bàn thờ và với nếp nhà. Ở nhiều vùng nông thôn, nhà bố mẹ là nơi thờ cúng của cả một nhánh, chuyển đi có thể khiến họ hàng không vui. Ở thành phố, khi bố mẹ đã lên ở cùng con, việc giỗ đi theo bố mẹ về nhà con là chuyện rất thường.

Có một cách mà nhiều nhà chọn để không phải quyết vội: giỗ vẫn làm ở nhà bố mẹ, nhưng người con nhận lo về trước một hai ngày, đặt bớt món, thuê bớt người phụ. Bàn thờ vẫn ở chỗ cũ, bố mẹ vẫn ở trong nhà mình, chỉ có người làm thay đổi. Cách này hợp khi nhà bố mẹ còn người ở và đi lại không quá xa.

Ví dụ nhà ông Thành ở Vĩnh Long, nay gồm cả Bến Tre cũ, ba con đều ở TP Hồ Chí Minh. Mấy năm đầu sau khi ông yếu, con cả về trước một ngày, đặt nấu một nửa cỗ, giỗ vẫn ở quê. Đến khi ông bà lên thành phố ở hẳn với con, cả nhà mới bàn với chú út ở quê: bàn thờ ông bà nội để lại nhà quê cho chú giữ, còn bàn thờ riêng của bố mẹ sau này sẽ ở nhà con cả. Mỗi bước đều có ý của ông bà và chú út.

Nhà không có con trai, hoặc con trưởng ở xa

Con gái đứng ra lo giờ không còn hiếm. Nhiều nhà chỉ có con gái, hoặc con gái là người ở gần bố mẹ nhất. Theo nếp cũ ở một số nơi, con gái đã lấy chồng thờ cúng bên nhà chồng, nhưng thực tế nhiều nhà đã linh hoạt. Điều nên làm là nói rõ với chồng và nhà chồng, để hai bên sắp xếp được lịch giỗ không chồng chéo.

Con trưởng ở xa có thể giữ danh nghĩa, giao phần việc. Con trưởng vẫn đứng làm lễ khi về được, còn phần lo liệu giao cho người con ở gần, và con trưởng góp phần nhiều hơn ở khâu chi phí hoặc việc làm từ xa. Cách này giữ thể diện cho nếp cũ mà vẫn thực tế.

Nhờ họ hàng ở quê. Có nhà nhờ chú bác hoặc anh em họ ở quê lo giỗ ông bà ở nhà thờ họ, con cháu góp phần công và chi phí. Cần nói rõ, ghi rõ, để không thành món nợ ân tình khó trả.

Hỏi người lớn trong họ trước. Dù chọn cách nào, một cuộc gọi hỏi ý bác trưởng họ hoặc người lớn tuổi nhất bên nội giúp tránh rất nhiều lời qua tiếng lại sau này.

Giữ vai trò cho bố mẹ sau khi đã chuyển giao

Chuyển phần việc nặng không có nghĩa là để bố mẹ ngồi một góc. Với nhiều người lớn tuổi, lo giỗ ông bà là một trong những việc họ thấy mình còn ích cho con cháu. Mất hẳn việc đó, họ có thể buồn mà không nói ra.

Có mấy cách giữ vai trò cho bố mẹ mà không bắt họ làm việc nặng. Mời bố hoặc mẹ đứng làm lễ, hoặc đứng cạnh người làm lễ. Hỏi ý bố mẹ về thực đơn, danh sách mời, rồi làm theo phần lớn ý đó. Nhờ mẹ nếm nồi canh, chỉnh gia vị. Nhờ bố kể cho các cháu nghe về ông bà trong bữa cơm. Những việc này nhẹ về sức nhưng nặng về ý nghĩa.

Và sau mỗi lần giỗ, kể lại với bố mẹ: ai đến, ai hỏi thăm bố mẹ, món nào khách khen. Người lớn tuổi đã không còn đứng bếp vẫn muốn biết đám giỗ năm nay đã ổn chưa, đã đủ lễ với ông bà chưa, và một câu “năm nay vẫn làm đúng như mẹ dặn” thường làm họ yên lòng hơn mọi thứ khác.

Chỗ hay vướng khi chuyển giao và cách gỡ

Người nhận làm khác cách bố mẹ. Món nấu khác vị, mời thiếu một nhà quen, bày mâm khác chỗ. Bố mẹ thấy và buồn, người nhận thấy bị soi. Cách gỡ là năm đầu đi theo bố mẹ thật sát và ghi lại, chứ không tự làm theo ý mình rồi xin góp ý sau.

Anh chị em khác không biết đã chuyển giao. Bố mẹ giao việc cho một người con trong bữa cơm riêng, những người khác không biết, đến giỗ thì lúng túng không biết hỏi ai. Chuyển giao cần được nói ra trong buổi họp nhà hoặc nhóm chat chung.

Chuyển việc mà không chuyển “sổ”. Danh sách người phải mời, người bán đồ quen, món riêng của nhà nằm trong đầu bố mẹ. Không ghi ra thì người nhận phải mò lại từ đầu.

Bố mẹ muốn lấy lại việc. Có năm bố mẹ khoẻ lên và muốn tự làm. Cứ để bố mẹ làm, người nhận lùi về phụ. Chuyển giao là để đỡ cho bố mẹ, không phải một quyết định một chiều.

Câu hỏi thường gặp

Bố mẹ già yếu thì theo tập quán ai sẽ lo giỗ ông bà?

Theo tập quán phổ biến ở nhiều nơi là con trưởng hoặc người giữ bàn thờ, nhưng mỗi nhà có thể khác. Thực tế người lo bền nhất thường là người con ở gần và có sức, còn con trưởng vẫn có thể đứng làm lễ khi về.

Nhà chỉ có con gái thì ai giữ việc giỗ bố mẹ?

Nhiều nhà để con gái đứng ra lo, nhất là khi con gái ở gần. Nên bàn rõ với chồng và nhà chồng để lịch giỗ hai bên không chồng chéo, và hỏi ý người lớn trong họ để tránh hiểu lầm về sau.

Có nên chuyển bàn thờ ông bà về nhà con ở thành phố không?

Tuỳ nếp nhà và ý của bố mẹ, họ hàng. Có nơi coi trọng việc giữ bàn thờ ở nhà gốc. Nhiều nhà chọn cách giữ bàn thờ ông bà ở quê cho người ở lại trông nom, còn con ở thành phố lập bàn thờ riêng khi cần.

Nên bắt đầu nói chuyện chuyển giao việc giỗ với bố mẹ khi nào?

Nên bắt đầu khi bố mẹ còn khoẻ và chưa có biến cố, ngay khi thấy các dấu hiệu như mệt sau mỗi lần giỗ hay nhầm ngày, quên món. Mở lời bằng câu hỏi bố mẹ muốn được đỡ phần nào.

Làm sao để bố mẹ không buồn khi con nhận lo giỗ?

Chuyển dần qua vài năm, vẫn mời bố mẹ đứng làm lễ, hỏi ý bố mẹ về thực đơn và danh sách mời, nhờ mẹ chỉnh gia vị, nhờ bố kể chuyện ông bà cho các cháu. Sau giỗ kể lại cho bố mẹ nghe mọi việc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138