QuanTrong.comQuan Trọng
Lễ tết trong năm theo âm lịch

Cúng ông Công ông Táo 23 tháng Chạp: chuẩn bị những gì và lo trước mấy ngày

Danh sách đồ cần chuẩn bị cho lễ ông Công ông Táo, lo trước mấy ngày, nhà chung cư thả cá chép thế nào và những việc không bắt buộc phải làm.

A young Vietnamese man carries a small bucket with live red carp down concrete steps toward a calm lake at early morning, back to camera, soft mist

Lễ ông Công ông Táo làm vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch; nhiều nhà cúng từ ngày 22 hoặc sáng 23, cần chuẩn bị mâm cơm hoặc mâm lễ nhỏ, bộ mũ áo ông Công ông Táo, và ở miền Bắc thường có thêm cá chép. Việc mua sắm nên xong trước một hai ngày, vì sát ngày chợ rất đông và cá chép dễ chết khi để lâu.

Theo phong tục, đây là ngày tiễn Táo quân, vị thần coi bếp, lên trời báo cáo việc trong nhà một năm qua. Với nhiều gia đình, 23 tháng Chạp còn là cái mốc bắt đầu đếm ngược đến Tết: dọn bếp, dọn bàn thờ, lên danh sách sắm Tết. Phần dưới tập trung vào việc lo: mua gì, làm lúc nào, chia ai, và những chỗ có thể làm gọn.

Danh sách đồ cần chuẩn bị

Mỗi vùng, mỗi nhà khác nhau về chi tiết. Danh sách dưới đây là phần nhiều nhà miền Bắc thường có; nhà bạn hỏi ông bà xem bỏ bớt hay thêm gì.

  • Bộ mũ áo ông Công ông Táo bằng giấy: theo tập quán thường có hai mũ đàn ông và một mũ đàn bà, kèm áo và hia. Có nơi dùng màu áo theo năm, có nơi không để ý.
  • Cá chép sống, thường ba con, để trong chậu hoặc túi có nước. Miền Nam và miền Trung nhiều nhà không dùng cá chép, có nơi dùng ngựa giấy.
  • Mâm cơm mặn hoặc mâm lễ đơn giản: xôi, gà luộc, canh, đĩa xào, hoặc chỉ hoa quả, trầu cau, rượu, nước.
  • Hoa tươi, đèn hoặc nến, hương.
  • Vàng mã nếu nhà có dùng; nhiều nhà giờ đã bỏ hoặc chỉ giữ bộ mũ áo.
  • Một chậu nước sạch to để cá trong lúc chờ, tránh để cá trong túi ni lông buộc kín qua đêm.

Bạn không cần mua mọi thứ trong một lần. Đồ khô như mũ áo, hương, nến có thể mua từ giữa tháng Chạp; hoa và cá để sát ngày.

Lịch việc từ ngày 20 đến ngày 23 tháng Chạp

Mốc dưới đây áp cho một gia đình đi làm, cúng vào sáng hoặc trưa ngày 23. Nếu nhà bạn cúng ngày 22 thì lùi tất cả một ngày.

MốcViệcAi làm hợp
Ngày 20Kiểm lại đồ khô đã có, mua mũ áo, hương, nến; hỏi ông bà năm nay làm mâm cơm hay mâm lễ nhỏNgười lo chính
Ngày 21Lau dọn bếp, lau bàn thờ, thay nước bình hoaCả nhà, chia góc
Ngày 22Đi chợ đồ tươi, mua hoa; nếu cúng sáng 23 thì mua cá chiều 22, để trong chậu nước toNgười rảnh buổi chiều
Sáng 23Nấu mâm, bày lễ, thắp hươngNgười ở nhà
Sau khi cúngĐem cá đi thả, hoá vàng nếu có, dọn mâmMột người đi thả cá, người khác dọn

Ngày 23 rơi vào ngày làm việc là chuyện thường. Nhiều nhà cúng sớm từ ngày 22 hoặc cuối tuần trước đó, có nhà cúng tối 23 sau giờ làm. Theo tập quán phổ biến nên cúng trước hoặc đúng ngày 23, mỗi nhà có thể khác; hỏi người lớn trong nhà để thống nhất.

Thả cá chép ở thành phố: làm sao cho đúng ý và không phiền

Thả cá chép là phần nhiều người ở chung cư thấy khó nhất. Ý nghĩa phong tục là cá chép đưa ông Táo về trời; với người làm, việc cần là đưa cá ra chỗ nước sạch còn sống, và không để lại rác.

Chỗ hay sai thứ nhất là ném cả túi ni lông xuống hồ, hoặc thả cá từ trên cầu cao xuống. Cá có thể chết vì va đập, túi ni lông thành rác. Cách làm gọn là mang cá trong xô nhỏ, ra mép nước, nghiêng xô cho cá tự bơi ra, mang xô về. Chỗ hay sai thứ hai là thả cá xuống hồ tù, cống rãnh hay bể nước trong khu chung cư. Hỏi ban quản lý toà nhà hoặc người dân quanh đó xem hồ nào nước sạch, nhiều khu dân cư ngày này còn có người thu gom cá để thả giúp.

Nếu không có hồ gần, nhiều nhà chọn nuôi cá trong bể ở nhà một thời gian, hoặc gửi người quen ở quê thả. Có nhà bỏ hẳn cá chép, thay bằng cá chép giấy hoặc không dùng; cách nào cũng có người làm, bạn bàn với ông bà.

Một mẹo nhỏ: mua cá vào chiều hôm trước nếu sáng hôm sau cúng, để cá trong chậu nước to và rộng, không để trong túi kín. Cá khoẻ thì lúc thả mới bơi được.

Nhà chung cư, nhà neo người: làm gọn thế nào

Bếp chật thì làm mâm lễ nhỏ. Theo tập quán, lễ ông Táo đặt ở bàn thờ gia tiên hoặc gần bếp tuỳ nhà. Mâm hoa quả, trầu cau, rượu và bộ mũ áo là đủ cho nhiều nhà ở chung cư; bữa cơm mặn cả nhà ăn tối hôm ấy.

Không có người ở nhà ban ngày thì cúng buổi tối. Nhiều gia đình đi làm cả hai vợ chồng chọn cúng tối 22 hoặc tối 23. Việc này hỏi ông bà một lần, thống nhất thì năm nào cũng theo, khỏi phải bàn lại.

Ông bà ở quê một mình thì con cháu đặt đồ trước. Người con ở thành phố có thể nhờ người quen ở quê mua cá, hoa đưa đến từ chiều 22, rồi gọi điện nhắc ông bà. Đặt sẵn là ông bà khỏi phải đạp xe ra chợ đông.

Bỏ vàng mã là lựa chọn của nhiều nhà. Nhiều địa phương đã vận động giảm đốt vàng mã. Có nhà chỉ giữ bộ mũ áo, có nhà bỏ hẳn. Hỏi người lớn trong nhà rồi quyết, không cần theo cách của hàng xóm.

23 tháng Chạp là mốc bắt đầu đếm ngược Tết

Ngoài lễ cúng, nhiều nhà dùng ngày này làm mốc tổng vệ sinh và chốt danh sách việc Tết. Từ 23 tháng Chạp đến mùng 1 Tết là bảy hoặc tám ngày, tuỳ tháng Chạp năm ấy có 29 hay 30 ngày. Tra lịch để biết chính xác nhà mình còn bao nhiêu ngày.

Một cách làm hay là sau khi dọn mâm ông Táo, cả nhà ngồi lại mười lăm phút: ai về quê ngày nào, ai lo đi chợ Tết, ai dọn bàn thờ, ai lo bánh chưng, ai lo hoá đơn điện nước trước Tết. Ghi lên một tờ giấy hoặc vào nhóm chat gia đình. Ngày hôm ấy mọi người còn chưa quá bận, dễ ngồi lại với nhau hơn những ngày 27, 28.

Nhà anh Tùng ở Hà Nội làm như vậy ba năm nay. Năm đầu còn lúng túng, đến năm thứ ba chỉ cần mở lại danh sách năm trước, sửa tên người làm. Vợ anh Tùng nói việc Tết nhẹ hẳn vì không còn cảnh đến 29 mới phát hiện chưa ai mua lá dong.

Bạn có thể chép luôn khung này: cột việc, cột người làm, cột hạn chót. Đơn giản đến mức ông bà cũng đọc được.

Câu nên hỏi người lớn trong nhà trước 23 tháng Chạp

Lễ ông Táo nhỏ nhưng mỗi nhà một nếp. Hỏi trước những câu sau, người làm lần đầu sẽ đỡ lúng túng và người lớn yên tâm vì việc được làm theo ý mình:

  • Nhà mình cúng ngày 22 hay ngày 23, buổi sáng hay buổi tối?
  • Mâm lễ đặt ở bàn thờ gia tiên hay ở gian bếp?
  • Nhà mình có dùng cá chép không, nếu có thì thả ở đâu, ai đi thả?
  • Bộ mũ áo năm ngoái xử lý thế nào, năm nay mua mới hay không cần?
  • Có món nào ông bà muốn có trên mâm, hay mâm hoa quả là đủ?
  • Sau khi cúng, ông bà muốn con cháu dọn bàn thờ luôn hay để sang ngày khác?

Câu trả lời ghi vào ghi chú của sự kiện nhắc 23 tháng Chạp trên điện thoại. Năm sau đến ngày, người làm mở nhắc ra là thấy luôn cả cách làm, không phải gọi hỏi lại.

Có những câu ông bà trả lời rằng tuỳ các con. Khi đó bạn cứ chọn cách gọn nhất trong sức nhà mình, rồi ghi lại để năm sau làm đúng như vậy cho nhất quán.

Tự kiểm trước giờ cúng

Tối hôm trước, một người đi một vòng và đánh dấu từng mục. Danh sách này chỉ là việc chuẩn bị, không kèm bài khấn hay giờ giấc:

  • Bàn thờ đã lau, bình hoa đã thay nước, có chỗ đặt mâm.
  • Bộ mũ áo đủ chiếc, không bị rách khi để trong túi.
  • Cá chép còn khoẻ, nước trong chậu sạch, chậu đủ rộng.
  • Đồ nấu đã sơ chế, biết ai đứng bếp sáng mai.
  • Hương, nến, bật lửa để cùng một chỗ dễ lấy.
  • Đã biết ai đi thả cá, đi lúc nào, mang xô hay chậu.
  • Đã báo ông bà ở quê hoặc anh chị em giờ nhà mình làm, ai muốn gọi video thì hẹn trước.

Kiểm một lượt như vậy mất mười phút, đổi lại sáng hôm sau không ai phải chạy đi mua bật lửa hay hoa vào phút chót. Nếu thiếu thứ gì mà sáng ra không kịp mua, cứ làm với cái đang có; mâm lễ gọn mà sạch sẽ, đúng ngày vẫn hơn mâm đầy đủ nhưng cả nhà cáu gắt.

Cho trẻ con cùng làm để nếp nhà được truyền lại

Lễ ông Táo là dịp dễ cho trẻ nhỏ tham gia nhất trong năm: không đông khách, không kéo dài, lại có con cá để đi thả. Nhiều nhà ở thành phố tận dụng ngày này để kể cho con nghe chuyện Táo quân, chuyện bếp lửa của ông bà ngày xưa.

Giao cho trẻ việc vừa sức: rửa và bày hoa quả, xếp bộ mũ áo vào đĩa, cầm xô cá cùng bố mẹ ra hồ, nghiêng xô cho cá bơi đi. Trẻ lớn hơn có thể ghi danh sách việc Tết vào sổ thay bố mẹ. Câu chuyện kể nên ngắn, một hai câu về ông Táo coi bếp và đi báo cáo cuối năm là đủ; điều đọng lại với trẻ thường là cảm giác cả nhà cùng làm một việc, chứ không phải chi tiết nghi lễ.

Nhiều người lớn bây giờ vẫn nhớ buổi sáng đi thả cá cùng bố mẹ hồi nhỏ. Đó là cách nếp nhà đi tiếp mà không ai phải giảng giải.

Câu hỏi thường gặp

Cúng ông Công ông Táo ngày 22 có được không?

Theo tập quán phổ biến, nhiều nhà cúng từ ngày 22 hoặc sáng 23 tháng Chạp, ít khi để sau ngày 23. Mỗi nhà có thể khác, nên hỏi ông bà xem nhà mình xưa nay làm ngày nào rồi giữ theo.

Miền Nam có thả cá chép ông Táo không?

Thả cá chép phổ biến nhất ở miền Bắc. Nhiều gia đình miền Nam và miền Trung không dùng cá chép, có nơi dùng ngựa giấy hoặc chỉ mâm lễ và mũ áo. Gia đình hai miền lấy nhau thì bàn xem theo nếp bên nào.

Bộ mũ ông Công ông Táo gồm những gì?

Theo tập quán thường có ba chiếc mũ, hai mũ cho ông Công và một mũ cho bà, kèm áo và hia bằng giấy. Có nơi chọn màu áo theo năm, có nơi không để ý chuyện này.

Ở chung cư không có hồ thì thả cá chép ở đâu?

Bạn có thể hỏi ban quản lý toà nhà hồ gần nhất có nước sạch, gửi các điểm thu gom cá ở khu dân cư, hoặc nuôi cá trong bể ở nhà. Tránh thả cá xuống cống, bể nước sinh hoạt và tránh ném cả túi ni lông.

Mâm cúng ông Táo có bắt buộc là mâm cơm mặn không?

Không bắt buộc. Có nhà làm mâm cơm mặn đầy đủ, có nhà chỉ có hoa quả, trầu cau, rượu và bộ mũ áo. Mâm nhỏ hay lớn tuỳ sức nhà mình và ý của người lớn trong nhà.

Sau lễ ông Táo cần làm gì tiếp cho Tết?

Nhiều nhà lấy ngày 23 làm mốc dọn dẹp và chốt việc Tết: ai về quê ngày nào, ai đi chợ, ai lo bàn thờ, bánh chưng. Ghi ra một danh sách có người làm và hạn chót sẽ đỡ cảnh dồn việc ngày 29.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138