QuanTrong.comQuan Trọng
Tổ chức đám giỗ

Dọn dẹp sau đám giỗ: chia đồ ăn còn lại, trả đồ mượn và cất đồ lễ

Dọn dẹp sau đám giỗ theo thứ tự: cất đồ ăn còn lại đúng cách, chia phần cho con cháu mang về, hạ lễ, trả bàn ghế bát đĩa mượn và cất đồ dùng giỗ cho năm sau.

A Vietnamese teenage boy and his aunt washing a large stack of bowls in basins beside an outdoor water tap in a brick courtyard, low angle, late afternoon sun

Dọn dẹp sau đám giỗ nên đi theo thứ tự: cất đồ ăn còn lại trước khi nó kịp hỏng, chia phần cho các nhà mang về, hạ lễ trên bàn thờ theo nếp nhà, rửa bát và trả đồ mượn, rồi cất đồ dùng riêng cho giỗ vào một chỗ để năm sau lấy ra là dùng. Người dọn nên là người khác người nấu chính, và việc dọn nên được chia ngay từ lúc phân công.

Dọn dẹp là phần ít ai nghĩ tới khi lên kế hoạch, nhưng lại là phần làm người lo chính mệt nhất, vì nó đến khi mọi người đã ăn no và bắt đầu về. Bài này chia việc dọn thành từng bước có thứ tự, kèm những điều cần chú ý để đồ ăn không bị hỏng, đồ mượn không bị thất lạc.

Thứ tự dọn sau bữa giỗ

Thứ tự quan trọng vì đồ ăn để ngoài càng lâu càng dễ hỏng, còn bát đĩa thì để thêm nửa tiếng cũng không sao. Một thứ tự mà nhiều nhà thấy trơn tru:

  1. Ngay khi khách đứng dậy, gom các đĩa thức ăn còn nhiều về bếp, đậy lại, tách món còn sạch khỏi món đã gắp dở.
  2. Chia ngay phần mang về cho các nhà ở xa và người lớn tuổi, trong lúc khách còn chưa về.
  3. Cho phần còn lại vào hộp, để nguội vừa phải rồi cất tủ lạnh; món nào không giữ được thì xử lý luôn.
  4. Thu gom bát đĩa, đũa, cốc, đổ thức ăn thừa trong bát vào túi rác riêng.
  5. Rửa bát theo dây chuyền: một người tráng, một người rửa, một người tráng lại và úp.
  6. Lau bàn, quét nhà, gấp bàn ghế, đếm và gom đồ mượn theo từng nhà cho mượn.
  7. Hạ lễ trên bàn thờ theo cách nhà bạn quen làm, thường khi hương đã tàn.
  8. Đổ rác, rửa sạch nồi to, phơi khô khăn lau.

Hai bước đầu là gấp nhất và hay bị bỏ qua nhất: mọi người còn ngồi uống nước, chuyện trò, thức ăn trên mâm cứ để nguyên đó hai ba tiếng. Giao cho một người cụ thể việc gom đồ ăn về ngay khi bữa vừa xong.

Đồ ăn còn lại: cất thế nào cho an toàn

Không để đồ ăn chín ở nhiệt độ phòng quá lâu. Khuyến cáo an toàn thực phẩm phổ biến là không để thức ăn chín ở nhiệt độ phòng quá khoảng hai giờ, trời nóng thì càng ngắn. Mùa hè ở miền Nam, miền Trung, mâm cỗ để ngoài từ trưa đến chiều là đủ thời gian để món có nước, món có trứng, hải sản bắt đầu hỏng.

Chia nhỏ trước khi cất. Nồi canh to, nồi thịt kho to nguội chậm. Chia ra hộp nhỏ, để bớt nóng rồi cho vào tủ lạnh sẽ nguội nhanh hơn và an toàn hơn để nguyên nồi.

Tách món đã gắp dở. Đĩa đã nhiều người gắp nên ăn trong bữa tối cùng ngày, không cất lâu. Món chưa đụng đũa thì cất riêng, giữ được lâu hơn.

Món nào giữ được, món nào không. Giò, chả, thịt luộc, xôi cất tủ lạnh được vài ngày nếu cất sớm. Rau sống, nộm đã trộn, gỏi để qua đêm thường ra nước và mất ngon, nên ăn hết trong ngày hoặc bỏ. Hải sản và món có nước dừa nên ăn sớm nhất.

Hâm lại kỹ. Món canh, món kho ăn lại thì đun sôi lại hẳn, không chỉ hâm ấm. Xôi hấp lại cho nóng đều.

Chia phần mang về cho con cháu và người lớn

Ở nhiều nhà, chia cỗ mang về là một phần của đám giỗ, không chỉ để khỏi phí. Con cháu ở xa mang về một ít xôi, giò, gà như mang theo phần của ông bà; người lớn tuổi không đến được thì được biếu phần. Việc chia nên làm trước khi khách về, chứ không phải gói vội ở cổng.

Chuẩn bị sẵn hộp, túi sạch từ hôm trước, chia theo từng nhà, mỗi phần có đủ vài món chính. Nhà nào có trẻ nhỏ thì thêm phần nem, chả; nhà các cụ thì phần món mềm. Ghi tên nhà lên nắp hộp bằng băng dính giấy để khỏi lẫn. Người ở xa đi đường dài thì nên mang món khô như xôi, giò, bánh hơn là món có nước.

Ví dụ nhà bà Lý ở Bắc Ninh, gồm cả Bắc Giang cũ, năm nào giỗ ông cũng có ba nhà con ở Hà Nội về. Trước đây bà gói phần lúc các con đã dắt xe ra cổng, món nào cũng vội. Từ khi cô cháu gái nhận việc chia phần ngay sau khi hạ mâm, mỗi nhà một túi có tên, bà chỉ việc ngồi tiễn con cháu. Một việc nhỏ được giao cho đúng một người làm cả buổi chiều bớt cuống.

Trả đồ mượn, đồ thuê không thất lạc

Đồ mượn trong họ, trong xóm là thứ dễ thất lạc nhất sau giỗ, vì lẫn với đồ nhà và đồ của nhà khác. Bảng dưới gợi ý cách quản lý từ lúc mượn đến lúc trả.

KhâuViệc nên làmVì sao
Lúc mượnGhi lại mượn của nhà nào, những gì, bao nhiêu cáiSau giỗ không ai nhớ nổi bát nào của nhà nào
Đánh dấuDán một mẩu băng dính màu riêng cho đồ mỗi nhàPhân loại khi rửa nhanh hơn
Lúc dọnRửa sạch, lau khô, xếp theo từng nhàTrả đồ ướt hoặc còn dầu mỡ là thất lễ
Lúc trảTrả trong một hai ngày, đếm đủ số trước mặt chủĐể lâu dễ thành mượn luôn, dễ mất lòng
Đồ vỡ, mấtBáo ngay khi trả, đề nghị đền hoặc mua bùNói trước thì dễ thông cảm hơn để chủ tự phát hiện
Đồ thuêKiểm số lượng lúc nhận và lúc trả cùng người cho thuêTránh tranh cãi về số thiếu

Khi trả đồ mượn, nhiều nhà gửi kèm ít xôi hoặc hoa quả như lời cảm ơn. Không bắt buộc, nhưng là cách giữ quan hệ để năm sau mượn tiếp được dễ dàng.

Hạ lễ và xử lý đồ lễ

Hạ lễ là việc thuộc nếp nhà: nhiều nhà đợi hương tàn mới hạ, có nhà hạ ngay sau khi cúng để dọn cỗ ra ăn. Bạn hỏi người chủ trì nhà mình làm thế nào; bài này chỉ nói phần xử lý sau khi đã hạ.

Hoa quả trên bàn thờ thường được để lại vài ngày, sau đó chia cho các nhà hoặc dùng trong nhà. Quả chín nhanh như chuối, đu đủ, xoài nên chia sớm, quả để lâu được như bưởi, cam để lại lâu hơn. Hoa tươi thay nước hằng ngày, héo thì bỏ, đừng để nước bình hoa đục và bốc mùi trên bàn thờ.

Rượu, bánh kẹo, đồ khô trong mâm lễ cất lại dùng dần hoặc chia. Nến, hương còn thừa gói kín cất nơi khô. Nếu nhà có đốt vàng mã, việc đốt và xử lý tro theo quy định nơi ở; ở chung cư nhiều toà nhà có chỗ riêng hoặc không cho đốt. Bàn thờ sau khi hạ lễ lau nhẹ bằng khăn khô, dọn tàn hương rơi vãi, để gọn như trước giỗ.

Cất đồ dùng giỗ để năm sau dùng lại

Nhà làm giỗ đều đặn nên có một thùng hoặc một ngăn tủ riêng cho đồ giỗ. Năm sau chỉ việc mở thùng ra là có đủ, không phải đi tìm từng thứ. Những thứ nên cất chung một chỗ:

  • Mâm đồng hoặc mâm nhôm to, khay bày, đĩa to đựng gà, đĩa xôi.
  • Chõ xôi, nồi luộc gà to, rổ rá to ít khi dùng trong năm.
  • Khăn trải bàn, khăn lau dành riêng cho bàn thờ.
  • Hộp, túi sạch còn dư để năm sau chia phần mang về.
  • Băng dính màu dùng đánh dấu đồ mượn.
  • Một tờ giấy ghi danh sách đồ trong thùng, dán ngay mặt trong nắp.

Trước khi cất, rửa sạch và phơi thật khô, nhất là chõ xôi, rổ rá, khăn vải. Cất ẩm thì năm sau mở ra thấy mốc, lại phải mua mới. Thùng nên để ở chỗ người lo giỗ năm sau dễ lấy, nếu nhà luân phiên thì ghi rõ thùng đang ở nhà ai.

Người lo chính và người già cần được nghỉ

Người nấu chính không dọn. Sau một buổi sáng đứng bếp, người nấu chính nên được ngồi nghỉ, ăn uống tử tế. Dọn dẹp là việc của người khác đã được giao từ trước.

Người già về nghỉ sớm. Các cụ ngồi lâu sau bữa thường mệt mà không nói. Sắp chỗ cho cụ nằm nghỉ hoặc đưa cụ về sớm, việc dọn dẹp không cần có mặt cụ.

Chia ca dọn nếu đông người. Mười người cùng xông vào bếp dọn thì vướng nhau. Ba bốn người là đủ cho bát đĩa, số còn lại lo bàn ghế, sân và tiễn khách.

Đừng dọn đến tối mịt. Việc nào để mai làm được như trả đồ mượn ở nhà xa, giặt khăn, sắp lại thùng đồ thì để mai. Hôm giỗ chỉ cần xong đồ ăn, bát đĩa, rác.

Một lời cảm ơn trước khi mọi người về. Cả nhà dành một phút cảm ơn người nấu, người dọn, người chở các cụ. Việc dọn dẹp có người ghi nhận thì năm sau người ta vẫn sẵn lòng nhận.

Rác sau giỗ: gom gọn và bớt rác ngay từ đầu

Một đám giỗ năm sáu mâm có thể để lại vài túi rác lớn. Xử lý gọn giúp nhà sạch nhanh và không phiền hàng xóm:

  • Tách rác ướt: thức ăn thừa trong bát, xương, vỏ trái cây gom vào túi riêng, buộc kín, đổ ngay trong ngày, nhất là mùa nóng.
  • Gom vỏ chai, lon, thùng giấy: để riêng, nhiều nơi có người thu gom; đỡ được một nửa thể tích túi rác.
  • Dầu ăn đã chiên: để nguội, đổ vào chai lọ đậy nắp rồi bỏ rác, không đổ thẳng xuống bồn rửa vì dễ tắc cống.
  • Bớt đồ dùng một lần: nếu nhà có đủ bát đĩa hoặc mượn được, dùng đồ thật thay cốc nhựa, đĩa xốp; rửa mất công hơn chút nhưng rác giảm hẳn.
  • Đồ lễ đã hạ: hoa héo, lá, giấy gói gom chung túi rác khô.

Ở chung cư, đổ rác đúng giờ, đúng chỗ toà nhà quy định, buộc chặt túi có nước để không chảy ra hành lang và thang máy. Ở quê, hỏi lịch thu gom rác của xóm để không phải để túi rác ngoài cổng qua đêm.

Câu hỏi thường gặp

Đồ ăn thừa sau đám giỗ để được bao lâu?

Tuỳ món và cách cất. Giò, chả, thịt luộc, xôi cất tủ lạnh sớm thường dùng được vài ngày. Rau sống, nộm, gỏi nên ăn trong ngày. Không để thức ăn chín ở nhiệt độ phòng quá khoảng hai giờ, trời nóng càng ngắn hơn.

Khi nào thì hạ lễ trên bàn thờ sau giỗ?

Tuỳ nếp nhà. Nhiều nhà đợi hương tàn mới hạ, có nhà hạ ngay sau khi cúng để dọn cỗ ra ăn. Bạn hỏi người chủ trì nhà mình để làm theo cách quen thuộc.

Có nên chia cỗ cho con cháu mang về không?

Nhiều nhà vẫn giữ lệ này, vừa để khỏi phí, vừa như mang phần của ông bà về. Nên chuẩn bị hộp túi sạch từ trước, chia theo từng nhà trước khi khách về, món khô cho người đi đường xa.

Trả bàn ghế, bát đĩa mượn sau giỗ thế nào cho phải?

Rửa sạch, lau khô, xếp theo từng nhà, trả trong một hai ngày và đếm đủ trước mặt chủ. Đồ vỡ thì báo ngay và đề nghị đền. Nhiều nhà gửi kèm ít xôi hoặc hoa quả như lời cảm ơn.

Ai nên là người dọn dẹp sau đám giỗ?

Người dọn nên khác người nấu chính và được giao từ lúc phân công. Thường là người ở xa về, con cháu lớn hoặc con rể, để người đứng bếp từ sáng được nghỉ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138