Mừng thọ thường được tổ chức vào một trong ba dịp: mấy ngày đầu xuân khi con cháu về ăn Tết, đúng ngày sinh âm của ông bà, hoặc một ngày cuối tuần gần sinh nhật để con cháu về đủ. Không dịp nào là bắt buộc; nhiều dòng họ có nếp riêng, nhiều nhà chọn theo sức khoẻ ông bà và lịch của con cháu.
Mỗi dịp có cái lợi và cái khó riêng. Bài này so sánh từng lựa chọn, kể vài tình huống gia đình thường gặp, và gợi ý cách chốt một ngày mà cả nhà, nhất là ông bà, thấy thoải mái.
So sánh ba dịp mừng thọ thường gặp
Bảng dưới đặt ba lựa chọn cạnh nhau theo những điều gia đình hay cân nhắc nhất:
| Tiêu chí | Đầu xuân, trong dịp Tết | Đúng ngày sinh âm | Cuối tuần gần ngày sinh |
|---|---|---|---|
| Con cháu ở xa về được | Dễ, vì đã về ăn Tết | Khó nếu rơi vào ngày thường | Dễ hơn ngày thường |
| Sức khoẻ ông bà | Dễ mệt vì Tết nhiều khách | Ông bà có ngày riêng, nhẹ nhàng hơn | Tuỳ thời tiết mùa đó |
| Không khí | Rộn ràng, gộp với chúc Tết | Ngày của riêng ông bà | Như một buổi họp mặt |
| Việc chuẩn bị | Chồng lên việc lo Tết | Phải xin nghỉ làm | Có thời gian sắp xếp |
| Họ hàng dự | Đông, vì ai cũng đang nghỉ | Ít hơn | Vừa phải |
Bảng chỉ mang tính gợi ý; một dòng họ có nếp mừng thọ đầu xuân lâu đời thì gia đình trong họ thường theo nếp chung, không cần cân nhắc nhiều. Bảng hữu ích hơn với những nhà chưa có nếp cố định, hoặc con cháu ở nhiều nơi.
Nếu chỉ chọn theo một tiêu chí, hãy chọn theo sức khoẻ và mong muốn của ông bà. Con cháu có thể thu xếp lịch, còn một cụ chín mươi tuổi tiếp khách liền mấy ngày Tết rồi lại ngồi tiệc mừng thọ thì rất mệt.
Mừng thọ đầu xuân: vì sao nhiều nơi làm vào dịp Tết
Ở nhiều vùng nông thôn, mừng thọ đầu xuân là nếp đã có từ lâu. Theo cách tính tuổi mụ, ai cũng thêm một tuổi vào mùng Một Tết, nên mừng thọ ngay sau Tết là mừng đúng lúc ông bà vừa bước sang tuổi mới. Con cháu đi làm xa đã về đủ, họ hàng cũng đang nghỉ, việc tập hợp mọi người dễ hơn bất kỳ lúc nào trong năm.
Ngày cụ thể thì mỗi nhà một kiểu. Có nhà làm vào mùng Hai, mùng Ba khi khách chúc Tết đã thưa; có nhà để sang mùng Bốn, mùng Năm cho người đi làm xa vẫn kịp dự trước khi quay lại thành phố; có dòng họ làm mừng thọ chung cho các cụ trong ngày họp họ đầu năm.
Một lưu ý về thời tiết: ở phía Bắc, Tết thường rơi vào lúc trời lạnh và ẩm, ông bà ngồi tiệc ngoài sân lâu dễ mệt. Nếu làm cỗ trong sân, nên có chỗ ngồi kín gió cho các cụ và rút ngắn phần nghi thức.
Cái khó của mừng thọ dịp Tết là việc chồng lên việc. Người nội trợ trong nhà vừa lo mâm cỗ Tết, vừa lo cỗ mừng thọ; ông bà vừa tiếp khách chúc Tết vừa ngồi tiệc. Nếu chọn dịp này, nên tách rõ người lo Tết và người lo mừng thọ, và giữ cho buổi mừng thọ ngắn gọn.
Mừng đúng ngày sinh âm: khi nào hợp
Mừng đúng ngày sinh âm cho ông bà cảm giác đây là ngày của riêng mình, không lẫn vào chuyện Tết. Cách này hợp với gia đình có con cháu ở gần, hoặc khi ông bà thích bữa cơm ấm cúng hơn tiệc đông người.
Trở ngại lớn nhất là ngày âm mỗi năm rơi vào một ngày dương khác, có năm trúng giữa tuần. Con cháu đi làm, đi học phải xin nghỉ, người ở xa không về được. Một cách nhiều nhà dùng: mừng bữa cơm nhỏ đúng ngày với người ở gần, còn người ở xa gọi điện chúc mừng trong ngày và hẹn về vào dịp khác.
Mừng đúng ngày còn có cái lợi ít ai để ý: ông bà không phải chia sự chú ý của con cháu với khách chúc Tết, có thời gian kể chuyện, xem ảnh cũ, hỏi han từng đứa cháu. Với các cụ đã yếu, một buổi nhỏ như vậy đôi khi đáng nhớ hơn cả một bữa tiệc lớn.
Nếu chọn cách này, việc đầu tiên là tra ngày dương của sinh nhật âm năm đó trên hai nguồn lịch, càng sớm càng tốt, rồi báo cho cả nhà để mọi người xin nghỉ kịp. Ví dụ giả định: bà Hoa sinh ngày mùng 9 tháng Chín âm; năm nay ngày đó rơi vào thứ Ba, con gái ở Đà Nẵng biết từ tháng Sáu nên đã sắp xếp được để về.
Dời sang cuối tuần: được không và dời thế nào
Nhiều nhà băn khoăn có nên dời ngày mừng thọ. Thực tế rất nhiều gia đình đang làm vậy, nhất là khi con cháu ở nhiều tỉnh thành khác nhau. Mừng thọ là dịp sum họp, nếu dời vài ngày giúp cả nhà về đủ thì ý nghĩa sum họp lại trọn hơn.
Thói quen thường gặp là chọn cuối tuần gần nhất, có nhà ưu tiên cuối tuần trước ngày sinh để "mừng trước". Một số gia đình vẫn giữ một nghi thức nhỏ đúng ngày, như thắp nén hương báo tổ tiên hoặc nấu bữa cơm có món ông bà thích, còn buổi họp mặt đông đủ thì để cuối tuần.
Có người lo rằng mừng trước ngày sinh hay sau ngày sinh thì khác nhau. Đây là chuyện nếp nhà, mỗi nơi nói một kiểu; nếu ông bà hay người lớn trong họ có ý riêng thì theo ý đó, còn không thì chọn ngày con cháu về đủ là được.
Điều nên tránh là dời đi dời lại nhiều lần vì lịch của từng người. Khi đã có ba bốn anh chị em đồng ý, hãy chốt và báo ngay, ai không về được thì có phần việc khác như gửi lời chúc qua video, lo phần ảnh, phần quà. Người không về được vẫn có phần việc thì cũng bớt áy náy.
Những dịp khác một số gia đình chọn
Ngoài ba dịp chính, còn vài lựa chọn ít gặp hơn nhưng hợp với một số hoàn cảnh:
- Ngày họp họ hoặc giỗ tổ: dòng họ lớn mừng thọ chung cho các cụ trong ngày cả họ về, tiết kiệm công sức tổ chức.
- Ngày Người cao tuổi Việt Nam 6/6 hoặc Ngày Quốc tế người cao tuổi 1/10: thường là dịp các hội người cao tuổi ở địa phương tổ chức mừng thọ chung.
- Kỳ nghỉ lễ dài trong năm: như dịp 30/4 và 1/5 hay Quốc khánh, khi con cháu được nghỉ nhiều ngày liền.
- Dịp đoàn tụ hiếm hoi: khi một người con ở nước ngoài về thăm, cả nhà mừng thọ cho ông bà dù không trùng ngày sinh.
- Ngày cưới của ông bà: có nhà gộp mừng thọ với kỷ niệm ngày cưới khi hai cụ cùng tới mốc.
Với các dịp do hội người cao tuổi tổ chức, ngày cụ thể và danh sách do địa phương quyết, gia đình nên hỏi chi hội ở thôn, khu phố từ sớm để sắp xếp đưa ông bà đi dự.
Dù chọn dịp nào, hãy nói rõ với ông bà lý do. Ông bà biết con cháu chọn cuối tuần để về đủ thì vui, còn tự nhiên thấy mừng thọ lệch ngày mà không ai giải thích thì dễ chạnh lòng.
Ba tình huống gia đình hay gặp
Tình huống thứ nhất, giả định: ông Thành ở Huế, ba người con ở TP Hồ Chí Minh, Hà Nội và một người ở nước ngoài. Năm ông tròn tám mươi tuổi mụ, cả nhà chọn mừng vào mùng Bốn Tết vì đó là lúc duy nhất trong năm người con ở nước ngoài về. Để ông không mệt, họ dặn họ hàng chúc Tết ông trong mùng Một, mùng Hai, còn mùng Ba cả nhà nghỉ, mùng Bốn mới làm tiệc.
Tình huống thứ hai: bà Mai ở Cần Thơ không thích đông người. Sinh nhật âm của bà rơi vào giữa tuần, cô con gái ở gần nấu bữa cơm có món canh chua bà thích, các con ở xa gọi video lúc bữa cơm bắt đầu. Cuối tuần sau đó con cháu về, cả nhà đi chùa gần nhà rồi về ăn bữa trưa, không làm tiệc. Bà kể lại với hàng xóm là năm đó "mừng hai lần mà không mệt lần nào".
Tình huống thứ ba: dòng họ ở Bắc Ninh có lệ mừng thọ chung cho các cụ tròn bảy mươi, tám mươi, chín mươi trong ngày họp họ tháng Giêng. Các gia đình không làm riêng nữa, chỉ đóng góp vào quỹ họ và đưa ông bà đi dự. Cách này gọn cho từng nhà, nhưng gia đình nào muốn có thêm bữa riêng thì vẫn làm, không ai phản đối.
Cách chốt ngày mà cả nhà đồng ý
Một nhóm chat gia đình mười người bàn ngày có thể kéo dài cả tháng. Trình tự dưới đây giúp ra quyết định trong vài ngày:
- Một người đứng ra hỏi ông bà trước: ông bà muốn mừng vào dịp nào, có ngày nào không muốn.
- Tra ngày dương của sinh nhật âm năm nay và liệt kê hai ba lựa chọn cụ thể có ngày tháng.
- Gửi lên nhóm chat dưới dạng câu hỏi chọn một, đặt hạn trả lời ba ngày.
- Ưu tiên phương án ông bà thích và người ở xa nhất về được.
- Chốt, ghim tin nhắn có ngày giờ, rồi mới bàn tới cỗ bàn và khách mời.
Chỗ hay vướng là bàn mọi thứ cùng lúc: ngày, thực đơn, khách mời, chia tiền. Tách ra từng bước, ngày trước, việc sau, cuộc bàn bạc sẽ gọn hơn nhiều.
Một lưu ý nữa: người đứng ra hỏi ông bà nên là người ông bà dễ nói thật nhất, thường là người con ở gần hoặc người cháu được cưng. Ông bà hay ngại nói thẳng với cả nhóm, nhưng sẵn sàng nói riêng với một người rằng mình không muốn làm vào ngày Tết vì sợ mệt.
Câu hỏi thường gặp
Mừng thọ dịp Tết thường làm vào mùng mấy?
Mỗi nhà một kiểu. Nhiều nhà làm vào mùng Hai hoặc mùng Ba khi khách chúc Tết đã thưa, có nhà làm mùng Bốn, mùng Năm để người đi làm xa kịp dự trước khi quay lại thành phố. Hỏi ông bà và người lớn trong họ để chốt.
Dời ngày mừng thọ sang cuối tuần có được không?
Được, rất nhiều gia đình dời sang cuối tuần gần ngày sinh để con cháu về đủ. Có nhà vẫn giữ bữa cơm nhỏ hoặc nén hương báo tổ tiên đúng ngày, còn buổi họp mặt thì để cuối tuần cho cả nhà cùng dự.
Ông bà sinh tháng Chạp thì nên mừng thọ trước hay sau Tết?
Nếu tính theo tuổi mụ, mốc thọ được tính theo năm âm mới, nên nhiều nhà mừng ngay đầu xuân. Nếu nhà mừng theo ngày sinh thì làm vào tháng Chạp, nhưng lưu ý trùng lúc bận lo Tết, nên giữ buổi lễ gọn.
Mừng thọ vào ngày thường có làm con cháu khó xử không?
Có thể, vì người đi làm, đi học phải xin nghỉ. Cách dung hoà là báo ngày thật sớm để mọi người sắp xếp, hoặc làm bữa cơm nhỏ đúng ngày với người ở gần và hẹn buổi họp mặt đông đủ vào cuối tuần.
Ông bà muốn mừng một ngày, con cháu muốn ngày khác thì sao?
Nên ưu tiên ông bà, vì đây là ngày của ông bà. Con cháu có thể trình bày khó khăn về lịch, đưa hai ba phương án cụ thể để ông bà chọn, nhưng quyết định cuối cùng nên để ông bà nói.
Có nên mừng thọ hai lần, một lần ở nhà một lần ở thôn không?
Nhiều ông bà được hội người cao tuổi ở thôn, khu phố mừng thọ chung, rồi về nhà con cháu lại làm bữa riêng. Hai việc không trùng nhau, chỉ cần để ý sức khoẻ ông bà và đừng xếp hai buổi quá sát.