QuanTrong.comQuan Trọng
Phong tục ngày giỗ, lễ tết theo vùng miền

Tết ba miền khác nhau thế nào: bánh chưng bánh tét, mâm ngũ quả, đưa rước ông bà

So sánh Tết miền Bắc, miền Trung, miền Nam: bánh chưng hay bánh tét, hoa đào hay hoa mai, mâm ngũ quả, món cúng Tết, nhịp rước và đưa ông bà trong mấy ngày Tết.

A Vietnamese family tying cylindrical rice cakes with bamboo strings around a large pot over a wood fire in a backyard at dusk, wide shot, orange firelight

Tết ở ba miền cùng chung các mốc chính: tiễn ông Công ông Táo, cúng tất niên, rước ông bà chiều ba mươi, đón giao thừa và đưa ông bà sau mấy ngày đầu năm. Khác nhau nằm ở những thứ thấy được: miền Bắc gói bánh chưng vuông, chơi đào, miền Trung và miền Nam gói bánh tét tròn dài, chưng mai; mâm ngũ quả, món cúng và món ăn Tết mỗi vùng một kiểu.

Người lần đầu ăn Tết ở quê bên kia thường bất ngờ với những khác biệt nhỏ như dưa hành hay dưa giá, thịt đông hay thịt kho trứng. Bài này so sánh theo từng phần, nói những gì nên chuẩn bị khi về ăn Tết quê khác, và cách gia đình ở thành phố giữ Tết của quê mình mà không quá sức. Ngày cụ thể của từng lễ trong năm nào cần tra lịch vạn niên hoặc ứng dụng lịch.

So sánh nhanh Tết ba miền

Mỗi ô là xu hướng phổ biến. Dải đất dài, nên ngay trong một miền vẫn có nhiều cách làm, và gia đình chuyển vùng sinh sống thường mang theo nếp quê.

PhầnMiền BắcMiền TrungMiền Nam
Bánh chínhbánh chưng vuôngbánh tét, có nơi cả bánh chưngbánh tét, nhiều loại nhân
Hoa chơi Tếtđào, quấtmai vàng, có nơi đàomai vàng, cúc, vạn thọ
Món mặn quenthịt đông, giò lụa, gà luộc, canh măngnem, tré, chả, thịt heo ngâm nước mắmthịt kho trứng, canh khổ qua, chả giò
Dưa muối ăn kèmdưa hànhdưa món, củ kiệudưa giá, củ kiệu tôm khô
Món ngọtmứt sen, mứt gừng, bánh chè lammứt gừng, bánh in, bánh thuẫn, bánh tổmứt dừa, mứt me, bánh phồng, bánh bò
Không khítrang trọng, đi lễ họ hàng theo vainhiều lễ trong nhàđông vui, thăm hỏi xóm giềng

Khi về ăn Tết quê bên kia, bạn có thể đối chiếu cột quê mình với cột quê họ để biết món nào sẽ lạ, việc nào cần học. Cứ hỏi người lớn món nào đặt lên mâm cúng, món nào để đãi khách, vì hai thứ đó không phải lúc nào cũng trùng.

Bánh chưng và bánh tét

Bánh chưng miền Bắc gói vuông bằng lá dong, nhân đậu xanh và thịt lợn, luộc nhiều giờ trong nồi lớn. Nhiều nhà vẫn giữ nếp cả nhà ngồi canh nồi bánh đêm hai mươi tám, hai mươi chín, dù ở thành phố phần lớn đã đặt mua. Bánh tét ở miền Trung và miền Nam cuộn tròn dài bằng lá chuối, cắt khoanh khi ăn; nhân mặn có đậu xanh, thịt mỡ, có nơi thêm trứng muối; nhân ngọt có chuối, đậu đen.

Miền Trung đứng giữa: Huế và nhiều vùng gói bánh tét, nhưng có gia đình làm cả bánh chưng; vùng Quảng còn có bánh tổ làm từ nếp và đường, để được lâu. Ở miền Tây Nam Bộ, bánh tét lá cẩm có màu tím, bánh tét nhân chuối là món quen của trẻ con.

Với gia đình hai miền, cách vui là gói cả hai loại. Năm đầu, cô dâu miền Nam ngồi học gói bánh chưng vuông với mẹ chồng ở Hải Phòng thường thấy khó ở khâu gấp lá cho vuông góc; ngược lại chàng rể miền Bắc học cuộn bánh tét thường lúng túng ở khâu buộc dây cho chặt. Đó lại là chuyện để cả nhà nhắc mỗi năm.

Nếu nhà không gói, khi đặt mua bánh bạn nên hỏi người bán loại nhân, độ dày lá, ngày luộc, và chọn đúng loại quen của quê người được thờ để đặt lên bàn thờ. Bánh chưng để lạnh dễ lại gạo, bánh tét để lâu hơn ở nhiệt độ phòng, nên lượng mua cũng cần tính theo số ngày cả nhà ở nhà.

Mâm ngũ quả và cách chưng hoa

Mâm ngũ quả là mâm trái cây bày lên bàn thờ ngày Tết, không cần đúng năm loại. Ở miền Bắc, nhiều nhà xếp nải chuối xanh làm đế, đặt bưởi hoặc phật thủ ở giữa, xung quanh là quýt, hồng, lê, táo. Ở miền Nam, mâm quả hay có mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài, sung, ghép thành câu chúc đủ đầy theo cách đọc của người Nam. Miền Trung linh hoạt hơn, chọn trái cây theo mùa và theo vùng.

Hoa chơi Tết cũng chia theo khí hậu. Miền Bắc lạnh nên đào nở đúng dịp, cành đào và cây quất là hình ảnh quen. Từ Huế trở vào, mai vàng chiếm ưu thế, nhiều nhà miền Nam còn bày chậu cúc, vạn thọ trước hiên. Ở thành phố, nhà nào cũng có thể chơi cả đào lẫn mai vì cây được vận chuyển khắp nơi.

Chỗ hay gặp ở gia đình hai miền là mỗi người muốn bày mâm quả theo kiểu quê mình. Một cách thống nhất gọn là mâm trên bàn thờ theo nếp người đang chủ trì nhà, còn đĩa trái cây đãi khách bày theo kiểu người còn lại. Không có kiểu nào sai, chỉ là quen mắt hay không. Trái cây trên mâm sau Tết được hạ xuống chia cho cả nhà, nên chọn loại cả nhà thích ăn.

Những ngày cuối năm: ông Công ông Táo và tất niên

Ngày hai mươi ba tháng Chạp, cả ba miền đều có lễ tiễn ông Công ông Táo, mở đầu chuỗi ngày chuẩn bị Tết. Ở miền Bắc, nhiều nhà kèm cá chép sống rồi mang thả ra ao hồ sau khi cúng; ở miền Trung và miền Nam, mâm cúng thường gọn hơn với bánh kẹo, trái cây, có nhà dùng cá chép giấy hoặc không dùng cá. Không có cách nào là bắt buộc, mỗi nhà giữ theo thói quen của mình.

Từ sau ngày tiễn ông Táo, nhà cửa được dọn dẹp, lau rửa đồ thờ, đi thăm mộ ông bà, gói bánh. Lễ tất niên làm vào một trong những ngày cuối tháng Chạp, có nhà làm hôm hai mươi tám, có nhà làm đúng ngày cuối năm. Nhiều cơ quan, công ty ở thành phố cũng có bữa tất niên riêng, nên nhà nào cũng cần chốt sớm ngày tất niên của gia đình để mọi người xin về.

Với người ở xa quê, những ngày này là lúc dễ dồn việc nhất. Một cách gọn là chia danh sách việc cuối năm theo người: ai dọn nhà, ai đi chợ Tết, ai lo bánh, ai về quê thăm mộ trước. Danh sách ghi một lần, năm sau chỉ cần sửa tên người.

Nhịp mấy ngày Tết ở các vùng

Cúng rước ông bà chiều ba mươi. Phổ biến ở cả ba miền. Nhiều nhà cúng vào chiều cuối năm, mời ông bà về ăn Tết cùng con cháu; mâm cúng là mâm cỗ Tết của nhà.

Giao thừa. Miền Bắc nhiều nhà cúng giao thừa ngoài trời và trong nhà, rồi chờ người xông đất. Miền Nam cũng cúng giao thừa, có nhà đi chùa hái lộc đầu năm như một nếp sinh hoạt.

Mùng Một, mùng Hai, mùng Ba. Theo câu quen ở miền Bắc, mùng Một Tết cha, mùng Hai Tết mẹ, mùng Ba Tết thầy. Miền Nam thăm hỏi linh hoạt hơn, hàng xóm sang chúc Tết nhau suốt mấy ngày.

Cúng đưa ông bà. Nhiều nhà cúng đưa ông bà vào khoảng mùng Ba đến mùng Bảy tuỳ nếp, có nơi kèm hoá vàng. Nhà nào đưa ngày nào thì nên hỏi người lớn, vì mỗi nhà giữ một ngày riêng.

Lì xì, mừng tuổi. Miền Bắc hay gọi mừng tuổi, miền Nam gọi lì xì. Trẻ con chúc người lớn rồi nhận phong bao, ý chính là lời chúc, không phải số tiền.

Lần đầu ăn Tết ở quê bên kia: chuẩn bị gì

Cô dâu, chàng rể về ăn Tết ở miền khác lần đầu thường lo nhất là không biết việc. Danh sách dưới đây giúp bạn có mặt mà không lóng ngóng:

  • Hỏi vợ hoặc chồng lịch các ngày: hôm nào gói bánh, hôm nào cúng tất niên, mùng mấy đi chúc Tết họ nào.
  • Học trước cách gọi những người lớn sẽ gặp, nhất là các bác, cô, dì có cách gọi khác quê mình.
  • Mang quà Tết từ quê mình hoặc nơi mình sống, như món đặc sản khô, trà, mứt, để biếu ông bà bên kia.
  • Chuẩn bị phong bao lì xì nhỏ cho trẻ con trong họ, hỏi trước số cháu để không thiếu.
  • Mang quần áo hợp thời tiết: Tết miền Bắc có năm rét đậm, Tết miền Nam nắng nóng.
  • Nhận phần việc cụ thể trong bếp hoặc dọn nhà từ hôm hai mươi tám, hai mươi chín, đừng đợi được giao.

Phần lớn người lớn không trông đợi người mới làm đúng mọi thứ. Họ để ý bạn có chịu hỏi, chịu làm và có vui khi ở cùng họ hay không. Một món bạn mang từ quê mình và kể được chuyện về món ấy thường mở đầu câu chuyện tốt hơn mọi lời chào.

Gia đình ở thành phố giữ Tết quê mình

Không về quê được thì vẫn có thể giữ phần cốt lõi của Tết quê trong một căn hộ nhỏ. Các bước nhiều gia đình làm:

  1. Chọn ba món nhận diện của quê mình để năm nào cũng có, như bánh chưng, thịt đông, dưa hành hoặc bánh tét, thịt kho, dưa giá.
  2. Làm ít nhất một món cùng con, như gói vài cái bánh nhỏ hoặc muối dưa, để con biết món ấy từ đâu ra.
  3. Giữ các mốc cúng chính trong nhà: tất niên, rước ông bà, giao thừa, đưa ông bà; mâm có thể gọn.
  4. Gọi video về quê vào đêm giao thừa hoặc sáng mùng Một, cho con chúc Tết ông bà.
  5. Ghi lại năm nay đã làm gì, món nào thiếu, để năm sau chuẩn bị sớm hơn.

Tết ở thành phố không cần giống hệt Tết quê. Chỉ cần vài món, vài việc lặp lại hằng năm là con cháu đã có một nếp nhà để nhớ.

Nếu hai vợ chồng khác miền, có thể chọn mỗi bên một hai món để cùng có trên mâm Tết, như bánh chưng của quê chồng và bánh tét của quê vợ. Trẻ lớn lên trong nhà như vậy sẽ thấy cả hai nếp là của mình, không phải chọn một bên.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao miền Bắc gói bánh chưng, miền Nam gói bánh tét?

Đó là khác biệt tập quán giữa các vùng, gắn với cách gói, loại lá và thói quen ăn uống từng nơi. Bánh chưng vuông bằng lá dong, bánh tét tròn dài bằng lá chuối; miền Trung có nơi làm cả hai.

Mâm ngũ quả có bắt buộc đủ năm loại không?

Không bắt buộc. Năm là con số mang ý đủ đầy, nhiều nhà bày ít hơn hoặc nhiều hơn tuỳ trái cây có sẵn. Quan trọng là trái tươi, bày gọn gàng trên bàn thờ.

Cúng đưa ông bà ngày Tết vào mùng mấy?

Mỗi nhà giữ một ngày riêng, phổ biến từ mùng Ba đến mùng Bảy. Nên hỏi người lớn trong nhà để làm theo đúng nếp, rồi ghi vào ghi chú chung để năm sau cả nhà cùng nhớ.

Ăn Tết quê chồng ở miền khác cần mang quà gì?

Đặc sản khô của quê mình hoặc nơi mình sống, như trà, mứt, bánh, là lựa chọn dễ. Kèm phong bao lì xì nhỏ cho trẻ con trong họ và quà riêng cho ông bà.

Dưa hành và dưa giá khác nhau thế nào?

Dưa hành là hành củ muối chua, món ăn kèm quen của Tết miền Bắc, hợp với bánh chưng, thịt đông. Dưa giá muối từ giá đỗ, hành, hẹ, cà rốt, quen ở miền Nam, ăn kèm thịt kho trứng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138