Trên tờ lịch bloc, con số to ở giữa là ngày dương lịch, con số nhỏ hơn thường ở một góc là ngày âm lịch. Tờ của ngày mùng một âm lịch là tờ quan trọng nhất trong tháng vì in tên tháng âm, cho biết tháng đó đủ hay thiếu và có phải tháng nhuận không.
Phần còn lại của tờ lịch gồm thứ trong tuần, can chi của năm, tháng, ngày, tên tiết khí nếu có, ngày lễ, và nhiều loại thông tin tham khảo khác. Muốn dùng lịch bloc để nhớ ngày giỗ, ngày rằm cho cả nhà, bạn chỉ cần đọc chắc vài ô; những ô khác có thể bỏ qua mà không sót việc gì.
Tờ lịch bloc gồm những phần nào
Mỗi nhà in sắp xếp một kiểu, nhưng các phần dưới đây có mặt trên hầu hết các loại lịch bloc bán phổ biến.
| Phần | Thường nằm ở đâu | Dùng để làm gì trong nhà |
|---|---|---|
| Ngày dương lịch | Số to nhất, giữa tờ | Đi làm, đi học, đặt vé, hẹn hò |
| Thứ trong tuần, tháng và năm dương | Phía trên số to | Biết ngày giỗ có trùng cuối tuần không |
| Ngày âm lịch | Số nhỏ, thường ở góc dưới hoặc bên cạnh | Nhận ra ngày rằm, mùng một, ngày giỗ |
| Tên tháng âm, đủ hay thiếu, có nhuận | Cạnh số âm, rõ nhất ở tờ mùng một | Biết tháng có ngày 30 hay không |
| Can chi của năm, tháng, ngày | Dòng chữ nhỏ cạnh ngày âm | Đối chiếu với sổ ghi chép cũ |
| Tiết khí, ngày lễ | Một dòng riêng, chỉ có ở một số ngày | Nhắc Thanh minh, các ngày lễ chính |
| Thông tin tham khảo khác | Mặt sau hoặc phần dưới tờ | Không cần cho việc nhớ ngày |
Nếu nhà bạn mua loại lịch mới, dành năm phút ngay ngày đầu tiên để xác định vị trí các ô này. Mỗi năm đổi loại lịch là một lần phải làm quen lại, và người lớn tuổi trong nhà hay nhầm nhất vào tuần đầu. Nếu ông bà đã quen một loại lịch, mua đúng loại đó năm sau là cách đơn giản nhất để tránh nhầm, dù mẫu mới có đẹp hơn.
Đọc ngày âm cho đúng
Ngày âm thường là một con số nhỏ, đôi khi in màu khác. Có nhiều loại lịch in đậm hoặc in đỏ số âm vào ngày mùng một và ngày rằm, giúp người lớn tuổi liếc qua là thấy. Ngày 15 âm lịch chính là ngày rằm, dù trên tờ lịch có ghi chữ "rằm" hay chỉ ghi số 15.
Một điểm dễ nhầm: vào ngày mùng một, nhiều tờ lịch không in số 1 mà in hẳn tên tháng âm, ví dụ "Tháng Chạp" hay "1/12". Người không quen tưởng đó là ngày dương hoặc một ghi chú, rồi bỏ qua đúng tờ quan trọng nhất. Khi số âm nhỏ biến thành chữ, đó gần như chắc là ngày đầu của một tháng âm mới.
Mắt kém là trở ngại thật với người lớn tuổi, vì số âm thường in nhỏ. Khi mua lịch cho ông bà, bạn nên chọn loại in số âm đủ to, hoặc dán một miếng giấy màu nhỏ đánh dấu những tờ cần chú ý. Việc nhỏ này giúp ông bà tự theo dõi được ngày rằm, ngày giỗ mà không phải đợi con cháu gọi điện nhắc.
Tờ mùng một: tờ quan trọng nhất của mỗi tháng âm
Tờ lịch ngày mùng một âm lịch thường chứa ba thông tin mà các tờ khác không có hoặc ghi rất mờ: tên tháng âm, tháng đó đủ hay thiếu, và tháng đó có phải tháng nhuận hay không. Nhiều loại lịch ghi chữ "Đủ" hoặc "Thiếu", có loại chỉ ghi một chữ cái viết tắt ngay sau tên tháng.
Biết tháng đủ hay thiếu ngay từ ngày đầu giúp bạn trả lời trước mọi câu hỏi liên quan tới ngày cuối tháng: có ngày 30 không, cúng cuối tháng làm hôm nào, tháng Chạp năm nay giao thừa tối 29 hay tối 30. Biết tháng nhuận giúp bạn không giật mình khi lật qua và thấy lại tên tháng cũ.
Một thói quen nhiều người giữ là chụp ảnh tờ mùng một của mỗi tháng âm rồi lưu vào một thư mục riêng trên điện thoại. Mười hai, mười ba tấm ảnh đó là bản tóm tắt cả năm âm lịch, tiện tra lại khi tờ lịch đã xé, và dễ gửi cho người nhà ở xa khi họ hỏi.
Những ô có thể bỏ qua khi chỉ cần nhớ ngày
Tờ lịch bloc thường in thêm khá nhiều thông tin: giờ trong ngày theo cách gọi cũ, các việc được ghi là nên hay không nên làm, tên các sao, câu danh ngôn, mẩu chuyện ngắn, công thức nấu ăn. Đó là phần tham khảo theo quan niệm dân gian hoặc để đọc cho vui, mỗi người tin và dùng tùy mình.
Với mục đích nhớ ngày giỗ, ngày rằm và lo việc cho cả nhà, bạn không cần những ô đó. Ngày giỗ là ngày mất của người thân, không thay đổi theo bất cứ ô nào khác trên tờ lịch. Ngày rằm là ngày 15, mùng một là ngày 1, đơn giản như vậy. Bỏ qua các ô kia không làm bạn sót việc nào trong nhà.
Nếu trong nhà có người lớn tuổi hay đọc những phần này và muốn đổi ngày làm việc này việc kia, đó là chuyện của nếp nhà, nên trao đổi nhẹ nhàng thay vì tranh cãi. Còn khi bạn giữ sổ ngày giỗ, hãy chỉ chép những gì cần để nhớ đúng ngày: ngày âm, tháng âm, ghi chú tháng đủ thiếu, nhuận, ngày dương tương ứng của năm.
Lịch bloc, lịch tháng và lịch để bàn: loại nào tiện cho việc nhớ ngày âm
Không loại nào hơn hẳn. Nhiều nhà treo cùng lúc lịch bloc ở bếp và một tờ lịch tháng ở phòng khách.
| Loại lịch | Điểm mạnh | Điểm yếu |
|---|---|---|
| Lịch bloc xé từng ngày | Ngày âm, tháng đủ thiếu, can chi ghi rõ từng ngày | Không nhìn được cả tháng, xé rồi khó tra lại |
| Lịch tháng treo tường | Nhìn cả tháng một lúc, dễ khoanh tròn ngày giỗ | Số âm thường rất nhỏ, có loại không ghi đủ thiếu |
| Lịch để bàn | Gần tay, viết ghi chú được | Ô nhỏ, ít thông tin âm lịch |
| Ứng dụng lịch trên điện thoại | Nhắc tự động, chia sẻ được | Có thể đang dùng chuẩn âm lịch nước khác nếu không chỉnh |
Kết hợp hợp lý nhất cho phần lớn gia đình là: lịch bloc làm nguồn đối chiếu ngày âm, lịch tháng hoặc ứng dụng để nhìn tổng quan và nhắc trước. Hai nguồn khớp nhau thì yên tâm. Khi hai nguồn vênh nhau đúng một ngày, nhiều khả năng ứng dụng đang theo chuẩn âm lịch nước khác, bạn nên vào phần cài đặt của ứng dụng để kiểm trước khi kết luận tờ lịch sai.
Biến lịch bloc thành công cụ nhắc việc của cả nhà
Lịch bloc có một lợi thế mà điện thoại không có: ai đi qua cũng nhìn thấy. Tận dụng được thì người lớn tuổi trong nhà cũng tham gia nhắc việc.
- Đầu năm, ngồi với bố mẹ lật cả xấp lịch, tìm những ngày giỗ, rằm lớn, sinh nhật âm của ông bà.
- Dùng bút màu viết ngắn lên tờ của chính ngày đó, ví dụ "Giỗ ông nội".
- Viết thêm lên tờ trước đó ba ngày một dòng nhắc việc như "Gọi các cô báo giỗ", "Đặt mâm".
- Kẹp một mẩu giấy màu ở mép những tờ có đánh dấu để nhìn từ cạnh xấp lịch cũng thấy.
- Chụp ảnh các tờ đã đánh dấu gửi vào nhóm gia đình, để người ở xa có cùng thông tin.
Cách này đặc biệt hợp với nhà có ông bà ở cùng hoặc ở quê. Mỗi sáng ông bà xé lịch là tự thấy việc sắp tới, không phụ thuộc vào điện thoại hay con cháu nhắc.
Ví dụ: bà Năm ở Lâm Đồng tự theo dõi ngày với xấp lịch bloc
Giả định bà Năm ở Lâm Đồng sống một mình, các con làm ăn ở TP Hồ Chí Minh và Khánh Hoà. Bà không quen dùng điện thoại thông minh, mọi việc nhớ ngày trông vào xấp lịch bloc treo cạnh cửa bếp. Mấy năm trước bà hai lần nhớ nhầm giỗ ông, một lần vì tờ mùng một in tên tháng mà bà tưởng là ghi chú, một lần vì lịch năm đó tháng Chạp thiếu.
Tết năm nay, cô con gái út về ở mấy hôm, ngồi cùng bà lật xấp lịch mới. Hai mẹ con khoanh bằng bút đỏ những tờ mùng một và rằm, viết chữ to "Giỗ ông" lên đúng tờ, viết "Gọi các con" lên tờ trước đó năm ngày. Cô còn kẹp mép những tờ quan trọng bằng giấy màu để bà nhìn từ xa cũng thấy.
Cả năm đó bà Năm không cần ai nhắc. Đến tờ có chữ "Gọi các con", bà tự gọi điện báo. Các con ở xa cũng có ảnh chụp những tờ đã đánh dấu trong nhóm gia đình, nên không ai bị bất ngờ. Chỉ một buổi chiều ngồi cùng nhau đầu năm, việc nhớ ngày của cả nhà trở nên nhẹ nhàng hẳn.
Chỗ hay sai khi dùng lịch bloc
Xé lịch trước ngày. Có người xé luôn tờ hôm sau vào buổi tối cho tiện. Nếu tờ đó có ghi chú nhắc việc, ghi chú biến mất trước khi kịp đọc. Nên xé vào buổi sáng của đúng ngày.
Bỏ qua tờ mùng một vì không thấy số 1. Tờ mùng một in tên tháng thay cho con số. Lật vội là không biết tháng mới đã bắt đầu, cũng không biết tháng đủ hay thiếu.
Nhầm can chi của ngày với can chi của năm. Dòng can chi trên tờ lịch thường gồm ba cặp đứng sát nhau. Khi chép vào sổ, đọc kỹ chữ "năm", "tháng", "ngày" đứng trước mỗi cặp.
Còn treo lịch năm cũ qua Tết. Lịch bloc dương thường hết vào cuối tháng 12, nhưng có nhà treo tới tận Tết rồi tra nhầm sang năm cũ. Thay lịch mới ngay từ đầu năm dương và đánh dấu luôn.
Mua nhiều loại lịch khác nhau cho các phòng. Mỗi loại in vị trí ngày âm một kiểu, người lớn tuổi đi từ phòng này sang phòng khác dễ đọc lẫn. Nếu treo nhiều quyển, nên chọn cùng một loại.
Câu hỏi thường gặp
Trên lịch bloc, số nào là ngày âm lịch?
Thường là con số nhỏ ở góc dưới hoặc cạnh số dương lịch to ở giữa tờ. Vào ngày mùng một, nhiều loại lịch in tên tháng âm thay cho số 1, nên cần đọc kỹ tờ đó.
Làm sao biết tháng âm này đủ hay thiếu khi nhìn lịch bloc?
Xem tờ của ngày mùng một âm lịch, nhiều loại lịch ghi chữ đủ hoặc thiếu, hoặc một chữ cái viết tắt cạnh tên tháng. Không thấy thì lật tới ngày 29 xem tờ kế tiếp là ngày 30 hay mùng một.
Tháng nhuận được in trên lịch bloc thế nào?
Tờ mùng một của tháng nhuận thường in tên tháng kèm chữ nhuận, ví dụ tháng Sáu nhuận. Tháng nhuận nằm ngay sau tháng thường cùng tên, nên đừng tưởng lịch in trùng.
Có cần đọc phần giờ tốt xấu và việc nên làm trên tờ lịch không?
Để nhớ đúng ngày giỗ, ngày rằm thì không cần. Đó là thông tin tham khảo theo quan niệm dân gian, mỗi người dùng tùy mình. Ngày giỗ vẫn là ngày mất âm lịch của người thân.
Lịch bloc và ứng dụng điện thoại ghi ngày âm khác nhau thì tin bên nào?
Lịch bloc phát hành trong nước thường tính theo giờ Việt Nam. Ứng dụng có thể đang dùng chuẩn âm lịch nước khác, nên kiểm phần cài đặt của ứng dụng và đối chiếu thêm một nguồn thứ ba.
Ông bà mắt kém không đọc được số âm thì làm sao?
Chọn loại lịch in số âm to, hoặc đánh dấu bằng giấy màu những tờ quan trọng như rằm, mùng một, ngày giỗ. Viết chữ to bằng bút màu lên tờ đó để ông bà xé lịch là thấy ngay.