QuanTrong.comQuan Trọng
Hiểu lịch âm để không nhầm ngày

Tháng đủ tháng thiếu trong âm lịch: 29 hay 30 ngày và năm không có ngày 30 Tết

Tháng âm có 30 ngày là tháng đủ, 29 ngày là tháng thiếu, và không theo quy luật xen kẽ cố định. Cách biết tháng này đủ hay thiếu và những việc trong nhà bị ảnh hưởng.

A Vietnamese woman in a cardigan flips through a small paper booklet beside a window in a tidy family kitchen, morning light, close shot over her shoulder

Trong âm lịch, tháng có 30 ngày gọi là tháng đủ, tháng có 29 ngày gọi là tháng thiếu. Tháng nào đủ, tháng nào thiếu do ngày trăng non quyết định và thay đổi theo từng năm, không xen kẽ đều đặn, nên muốn biết chắc phải tra lịch của đúng năm đó.

Chuyện tưởng nhỏ này lại hay gây lúng túng: năm tháng Chạp thiếu thì không có ngày 30 Tết, giao thừa là đêm 29; ai cài nhắc "ngày 30 âm hằng tháng" thì có tháng nhắc lệch; người tính trước ngày bằng cách cộng 30 sẽ sai một ngày. Phần dưới đây giải thích gọn và chỉ cách tự kiểm.

Vì sao tháng âm chỉ có 29 hoặc 30 ngày

Mỗi tháng âm bắt đầu vào ngày có trăng non và kết thúc trước ngày trăng non kế tiếp. Khoảng cách giữa hai lần trăng non trung bình khoảng 29,5 ngày, nhưng lịch chỉ đếm được ngày tròn. Vì thế có tháng được 30 ngày, có tháng chỉ 29 ngày, cộng lại qua nhiều tháng thì khớp với chuyển động thật của mặt trăng.

Điều nhiều người không ngờ là quỹ đạo mặt trăng không đều, lúc đi nhanh lúc đi chậm. Do đó tháng đủ và tháng thiếu không xếp xen kẽ như ta tưởng. Có năm hai, ba tháng đủ liền nhau, có năm hai tháng thiếu đứng cạnh nhau. Cũng không có quy tắc kiểu "tháng lẻ đủ, tháng chẵn thiếu" như cách nhớ các tháng dương lịch bằng nắm tay.

Hệ quả trực tiếp: tháng Chạp năm nay đủ không có nghĩa tháng Chạp năm sau cũng đủ. Mỗi tháng của mỗi năm là một ô riêng phải tra. Người làm lịch đã tính sẵn cho từng năm, việc của gia đình chỉ là đọc đúng.

Tính chung cả năm, số tháng đủ và tháng thiếu gần như cân nhau, nên năm âm thường có 354 hoặc 355 ngày. Năm có tháng nhuận thì thêm một tháng nữa, cũng có thể đủ hoặc thiếu. Những con số này không cần nhớ, chỉ cần biết để hiểu vì sao lịch âm không thể đoán bằng tay.

So sánh tháng dương và tháng âm

Đặt hai loại tháng cạnh nhau để thấy chỗ khác, cũng là chỗ dễ nhầm khi bạn quen nghĩ theo lịch đi làm.

Tiêu chíTháng dương lịchTháng âm lịch
Số ngày28, 29, 30 hoặc 31Chỉ 29 hoặc 30
Quy luậtCố định, năm nào cũng như năm nào (trừ tháng 2 năm nhuận)Thay đổi theo từng năm, không đoán trước bằng mẹo
Ngày cuối thángBiết trước nhiều nămNgày 29 hoặc ngày 30, phải tra
Cách gọiTháng 1 đến tháng 12Tháng Giêng, Hai… tháng Một, tháng Chạp, có năm thêm tháng nhuận
Ghi trên lịch blocSố to, nổi bậtSố nhỏ, nhiều tờ lịch ghi kèm chữ đủ hoặc thiếu ở tên tháng

Cột cuối bảng là điều nên ghi nhớ: muốn biết ngày cuối tháng âm là 29 hay 30, nhìn vào tên tháng âm trên lịch bloc hoặc mở lịch vạn niên xem tháng đó có bao nhiêu ô ngày, chứ không suy từ tháng dương.

Những năm không có ngày 30 Tết

Năm nào tháng Chạp là tháng thiếu thì tháng Chạp chỉ có 29 ngày. Ngày cuối năm âm là 29 tháng Chạp, đêm giao thừa là tối 29, và sáng hôm sau đã là mùng một Tết. Câu "ba mươi Tết" vẫn được nói theo thói quen, nhưng trên lịch không có ô ngày 30.

Chỗ này hay làm rối các việc chuẩn bị. Có nhà quen "cúng tất niên chiều 30", năm tháng Chạp thiếu thì phải dời lên chiều 29 hoặc sớm hơn. Có người hẹn "về quê ngày 30 Tết", tới lúc đặt vé mới phát hiện ngày đó không tồn tại, mà ngày 29 vé đã khó hơn hẳn. Chợ quê cũng thường họp phiên cuối năm vào ngày cuối cùng của tháng Chạp, năm thiếu thì phiên đó sớm hơn một ngày.

Vì thế, ngay khi có lịch năm mới, bạn nên mở trang tháng Chạp để xem là tháng đủ hay thiếu. Một dòng nhắn trong nhóm gia đình kiểu "Năm nay tháng Chạp thiếu, giao thừa tối 29" giúp cả nhà sắp xếp việc về quê, dọn nhà, làm cỗ tất niên đúng ngày.

Những việc trong nhà bị tháng đủ, tháng thiếu chi phối

Ngày cúng cuối tháng. Một số nhà có nếp thắp hương hoặc làm mâm nhỏ vào ngày cuối tháng âm. Tháng thiếu thì ngày cuối là 29. Nếu trong nhà có người chỉ nhớ "ngày 30", nên nói lại cách hiểu là "ngày cuối tháng".

Những ngày ăn chay theo lịch. Có người giữ ăn chay vào mùng một, rằm và ngày cuối tháng. Gặp tháng thiếu, ngày cuối tháng dịch về 29, người nấu cơm cho cả nhà cần biết trước để đi chợ.

Ngày giỗ rơi vào ngày 30. Người mất vào ngày 30 của một tháng đủ thì những năm tháng đó thiếu sẽ không có ngày 30. Mỗi nhà xử lý một kiểu theo nếp riêng, phần tính ngày giỗ cụ thể nên hỏi người lớn trong họ.

Đếm ngày theo kiểu cộng thêm 30. Ai hẹn "đúng một tháng âm sau" rồi tự cộng 30 ngày dương sẽ lệch một ngày nếu tháng đó thiếu. Hẹn theo ngày âm cụ thể rồi tra lịch thì không bao giờ lệch.

Phiên chợ và lịch họp họ theo ngày âm. Ở nhiều vùng quê, chợ phiên, buổi họp họ hay lịch làm cỏ mộ được hẹn theo ngày âm, có khi là ngày cuối tháng. Người ở xa muốn về kịp nên hỏi rõ tháng đó có ngày 30 hay không, kẻo về muộn một ngày.

Cách biết tháng âm này đủ hay thiếu

Có nhiều đường để biết, chọn đường nào tiện tay với bạn. Quan trọng là đối chiếu ít nhất hai đường trước khi báo cho cả nhà.

  • Xem tờ lịch bloc của ngày mùng một tháng âm: nhiều loại lịch ghi tên tháng kèm chữ "đủ" hoặc "thiếu", hoặc viết tắt một chữ cái ngay cạnh.
  • Lật tới tờ của ngày 29 âm và xem tờ kế tiếp là ngày 30 hay đã sang mùng một của tháng mới.
  • Mở lịch vạn niên dạng sách, tìm trang của tháng âm đó và đếm số ô ngày, hoặc đọc dòng ghi chú đầu tháng.
  • Trên ứng dụng lịch có hiển thị âm lịch, xem ngày dương liền sau ngày 29 âm được ghi là 30 hay mùng 1.
  • Hỏi người lớn trong nhà vẫn giữ quyển lịch lớn, nhất là trước dịp Tết và các tháng có giỗ.

Nếu hai nguồn ra kết quả khác nhau, đừng chọn đại một bên. Thử nguồn thứ ba, và ưu tiên lịch được in hoặc phát hành cho Việt Nam, vì lịch nước khác có năm lệch một ngày ở chính chỗ trăng non.

Một mẹo nhỏ cho người bận: chụp ảnh tờ lịch ngày mùng một của tháng Chạp ngay khi treo lịch mới, gửi vào nhóm gia đình. Tấm ảnh đó trả lời luôn câu hỏi năm nay có ngày 30 Tết hay không, khỏi ai phải hỏi lại.

Ví dụ: một nhà ở Huế lo tất niên năm tháng Chạp thiếu

Giả định nhà bà Hoa ở Huế có nếp làm mâm tất niên chiều ngày cuối năm, con gái bà là chị Thảo làm ở Đà Nẵng, con trai ở Hà Nội. Mọi năm cả nhà quen hẹn nhau "chiều 30 về đủ". Năm nay chị Thảo mở lịch từ đầu tháng Chạp và thấy tháng này chỉ có 29 ngày. Chị nhắn ngay vào nhóm gia đình: tất niên chiều 29, sáng 29 phải có mặt để phụ mẹ.

Nhờ báo sớm, anh con trai đổi vé bay về sớm một ngày, chị Thảo xin nghỉ từ chiều 28 để ghé chợ. Bà Hoa thì dời việc gói bánh lên sớm một hôm. Nếu không ai xem lịch, rất có thể cả nhà chỉ phát hiện vào ngày 28, lúc vé đã khó mua và chợ đã đông.

Bài học rút ra rất đơn giản: tháng Chạp là tháng đáng xem đủ thiếu nhất trong năm, vì nó quyết định ngày giao thừa. Xem một lần, báo một dòng, cả nhà đỡ cả chục cuộc gọi hỏi qua hỏi lại. Năm nào tháng Chạp đủ thì càng nên báo, vì có thêm một ngày để người ở xa về thong thả hơn, không phải chen chúc chuyến cuối.

Chỗ hay sai và cách tránh

Cài nhắc "ngày 30 âm lịch hằng tháng" trên điện thoại. Mỗi ứng dụng xử lý tháng thiếu một kiểu: có cái bỏ qua tháng đó, có cái nhắc vào ngày 29, có cái nhắc sang mùng một. Muốn nhắc ngày cuối tháng, an toàn hơn là cài nhắc ngày 29 và tự xem có ngày 30 hay không.

Nghĩ tháng nào năm nay đủ thì năm sau cũng đủ. Mỗi năm một khác. Bảng ngày quan trọng của gia đình phải tra lại từ đầu mỗi năm chứ không chép từ năm trước.

Tính trước nhiều tháng bằng cách nhân số tháng với 30. Sai lệch dồn lại, qua năm sáu tháng có thể lệch hai ba ngày. Tra từng ngày cụ thể vẫn nhanh và chính xác hơn.

Đọc lịch nước ngoài để biết tháng đủ thiếu. Có những năm lịch Việt Nam và lịch nước khác chọn ngày mùng một khác nhau, kéo theo tháng đủ thiếu khác nhau. Dùng lịch dành cho Việt Nam làm chuẩn.

Câu nên hỏi người lớn trong nhà

Tháng đủ thiếu là chuyện của lịch, nhưng cách xử lý là chuyện của từng nhà. Trước khi tự quyết, bạn nên hỏi những câu sau, ghi câu trả lời vào sổ để năm sau khỏi hỏi lại.

  • Nhà mình cúng cuối tháng làm vào ngày cuối cùng của tháng, hay luôn làm vào một ngày cố định?
  • Năm tháng Chạp thiếu, nhà mình làm tất niên vào ngày nào, có ai trong họ làm khác không?
  • Có ai trong nhà mất vào ngày 30 không, năm không có ngày 30 thì từ trước tới nay làm giỗ hôm nào?
  • Người giữ nếp ăn chay trong nhà tính ngày cuối tháng theo cách nào?
  • Quyển lịch nào trong nhà là quyển cả nhà vẫn tin, để lấy làm nguồn chính?

Câu trả lời có thể khác giữa các nhà, kể cả giữa hai anh em ở riêng. Điều quan trọng là trong một nhà thống nhất một cách, ghi lại rõ ràng, để người trẻ không phải đoán.

Câu hỏi thường gặp

Tháng âm lịch có bao giờ có 31 ngày không?

Không. Tháng âm lịch chỉ có 29 hoặc 30 ngày vì độ dài một tuần trăng khoảng 29,5 ngày. Nếu thấy chỗ nào ghi ngày 31 âm lịch thì chắc chắn là nhầm sang dương lịch.

Năm không có ngày 30 Tết thì giao thừa là đêm nào?

Khi tháng Chạp thiếu, ngày cuối năm là 29 tháng Chạp nên giao thừa là đêm 29, sáng hôm sau là mùng một Tết. Các việc quen làm "chiều 30" nên dời lên chiều 29 hoặc sớm hơn.

Có mẹo nào nhớ tháng âm nào đủ, tháng nào thiếu không?

Không có mẹo cố định như cách đếm khớp tay của tháng dương. Tháng đủ thiếu thay đổi theo từng năm do chuyển động của mặt trăng, nên chỉ có cách tra lịch của đúng năm đó.

Tháng nhuận có thể là tháng thiếu không?

Có. Tháng nhuận cũng là một tháng âm bình thường về độ dài, có thể 29 hoặc 30 ngày tùy năm. Khi tra ngày trong tháng nhuận, bạn vẫn kiểm đủ thiếu như mọi tháng khác.

Vì sao hai cuốn lịch nói khác nhau về tháng đủ hay thiếu?

Thường là do một cuốn tính theo giờ Việt Nam, cuốn kia theo giờ nước khác, nên ngày trăng non lệch một ngày và kéo theo độ dài tháng khác nhau. Dùng lịch dành cho Việt Nam làm chuẩn.

Ứng dụng điện thoại nhắc sai ngày cuối tháng âm thì làm sao?

Đổi sang nhắc ngày 29 âm hằng tháng, rồi đến hôm đó tự xem tháng này có ngày 30 hay không. Cách này đơn giản và tránh được kiểu xử lý tháng thiếu khác nhau giữa các ứng dụng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138