Khi bố hoặc mẹ đã mất, ngày cưới trở thành ngày riêng của người còn lại; việc của con cháu là hỏi người ấy muốn được ở cạnh hay muốn yên tĩnh, rồi làm đúng như vậy, thường chỉ là một bữa cơm nhỏ, một cuộc gọi hay một buổi ngồi xem ảnh cũ. Không có tập quán chung nào bắt phải làm hay không làm gì vào ngày này. Mỗi người góa phản ứng một khác, và mỗi năm cũng có thể khác.
Phần dưới nói về những điều người còn lại hay cảm thấy, cách hỏi cho khéo, vài cách nhẹ nhàng nhiều nhà vẫn làm, năm đầu tiên sau khi mất, chỗ khác nhau giữa ngày này với ngày giỗ, khi người còn lại đã có bạn đời mới, khi cả bố lẫn mẹ đều đã mất, và những điều không nên làm.
Người còn lại thường cảm thấy gì vào ngày ấy
Ngày giỗ thì cả họ cùng nhớ, có người lo cỗ, có người đến thắp hương, người góa không phải một mình đối diện với nỗi nhớ. Ngày cưới thì khác: cả đời chỉ có hai người nhớ rõ, giờ còn một. Nhiều bà mẹ kể rằng ngày cưới là ngày khó nhất trong năm, khó hơn cả ngày giỗ, vì không ai biết mà hỏi han.
Cảm giác ở mỗi người mỗi khác. Có người thấy buồn và muốn có con cháu ở cạnh. Có người lại muốn yên tĩnh, tự đi chợ nấu món người kia thích, ngồi một mình xem lại ảnh. Có người đã đi qua nỗi đau từ lâu và coi ngày cưới là dịp nhớ lại những năm tháng vui, kể chuyện cười về người đã mất.
Cũng có người không còn nhớ hoặc không còn để ý đến ngày ấy nữa, nhất là khi tuổi cao. Điều đó cũng bình thường. Con cháu không nên mặc định người còn lại phải buồn hay phải vui, mà quan sát, hỏi han, và chấp nhận rằng cảm xúc thay đổi qua từng năm.
Hỏi người còn lại muốn gì, hỏi thế nào cho khéo
Hỏi thẳng "ngày cưới của bố mẹ, mẹ muốn làm gì" có thể làm người già bối rối. Thử những cách hỏi mềm hơn, vào lúc yên, vài ngày trước:
- "Sắp đến ngày cưới của bố mẹ rồi, mẹ có muốn con về hôm đó không?" Câu này cho mẹ quyền nói có hoặc không.
- "Năm nay mẹ muốn ăn cơm với cả nhà hay muốn ở nhà yên tĩnh?" Đưa hai lựa chọn, không ép.
- "Ngày xưa hôm đó bố mẹ hay làm gì?" Nhiều cặp có nếp riêng, nối tiếp nếp ấy thường làm người còn lại thấy ấm.
- "Mẹ có muốn đi thăm bố không?" Nếu mẹ hay ra mộ hoặc nơi để tro cốt, đi cùng là cách ở cạnh nhẹ nhàng.
- Nếu không chắc, hỏi người hiểu mẹ nhất như dì, cô, hay bạn thân của mẹ.
Khi người còn lại trả lời "không cần đâu", đừng vội tin hẳn mà cũng đừng ép. Một cuộc gọi đúng hôm ấy, hỏi mẹ ăn cơm chưa, không cần nhắc tới ngày cưới, đã đủ để mẹ biết con nhớ. Phần lớn người già hiểu ý con qua những cử chỉ nhỏ như vậy.
Vài cách nhẹ nhàng nhiều nhà vẫn làm
Không có cách nào là bắt buộc. Bảng dưới chỉ để bạn có thêm ý khi bàn với người còn lại.
| Cách làm | Hợp khi nào | Lưu ý |
|---|---|---|
| Bữa cơm nhỏ có món người đã mất thích | Người còn lại muốn có con cháu ở cạnh | Để người còn lại tự kể chuyện, không ép |
| Cùng đi thăm mộ hoặc nơi để tro cốt | Người còn lại vẫn hay đi thăm | Đi buổi sáng, mang nước, ghế nhỏ cho người già |
| Ngồi xem ảnh cưới, ảnh cũ | Người còn lại đã nguôi, thích nhắc chuyện xưa | Có ai đó ngồi cạnh, đừng để xem một mình |
| Một cuộc gọi dài hơn thường lệ | Con ở xa, không về được | Gọi vào buổi tối, lúc dễ thấy trống trải nhất |
| Không làm gì đặc biệt | Người còn lại muốn yên tĩnh hoặc không nhắc | Vẫn hỏi thăm sức khoẻ như mọi ngày |
Ở một gia đình giả định tại Cần Thơ, sau khi ông mất, bà vẫn nấu nồi canh chua cá lóc vào đúng ngày cưới, món ông thích nhất. Các con không bày thêm gì, chỉ cố về ăn bát canh ấy với bà. Năm nào không về được thì gọi video lúc bà dọn mâm. Với bà, thế là đủ.
Năm đầu tiên sau khi mất
Ngày cưới đầu tiên sau khi bố hoặc mẹ mất thường là ngày nặng nề nhất. Nỗi đau còn mới, có khi ngày cưới lại rơi vào khoảng gần ngày giỗ đầu, hoặc nằm trong thời gian mà theo tập quán phổ biến gia đình còn để tang, mỗi nhà có thể khác. Người còn lại có thể chưa sẵn sàng cho bất kỳ hoạt động nào.
Năm này, con cháu nên chủ động hơn những năm sau. Không cần tổ chức, nhưng nên có người ở cạnh trong ngày đó, ít nhất là buổi tối. Con ở gần thì về ngủ lại một đêm. Con ở xa thì gọi điện, nhờ anh chị em hay họ hàng ở gần sang ngồi cùng. Đừng để người còn lại đi qua ngày ấy một mình nếu họ không muốn thế.
Đồng thời để ý sức khoẻ. Người góa năm đầu dễ mất ngủ, bỏ ăn, nhất là quanh những ngày gắn với người đã mất. Nếu thấy dấu hiệu kéo dài như ngủ rất ít, ăn rất ít, không muốn ra khỏi nhà nhiều tuần liền, nên đưa đi khám và nói chuyện với bác sĩ, đừng nghĩ đó chỉ là buồn rồi sẽ qua.
Ngày cưới khác ngày giỗ ở chỗ nào
Ngày giỗ là việc của cả họ. Có cỗ, có mời, có phân công. Con cháu và họ hàng cùng lo, người góa thường được đỡ phần việc.
Ngày cưới là chuyện riêng. Chỉ liên quan đến hai người đã cưới nhau, giờ là của người còn lại. Không cần mời họ hàng, không cần cỗ bàn.
Không nên gộp nếu người còn lại không muốn. Có nhà thấy hai ngày gần nhau nên gộp làm một cho tiện. Nhưng với người góa, hai ngày mang hai ý nghĩa khác: một ngày mất, một ngày bắt đầu. Hỏi trước khi gộp.
Ngày cưới vẫn ghi trong lịch gia đình. Kể cả khi không làm gì, vẫn giữ dòng ngày cưới của bố mẹ trong lịch, chuyển sang phần ghi nhớ. Con cháu đời sau cần biết ngày ấy.
Không cần nghi lễ riêng. Nếu người còn lại muốn thắp hương hay làm mâm cơm, đó là lựa chọn của họ theo nếp nhà. Con cháu chỉ cần phụ giúp, không cần đặt thêm nghi thức mới.
Người ngoài thường không biết ngày này. Vì vậy chính con cháu phải là người nhớ. Họ hàng, hàng xóm sẽ hỏi han vào ngày giỗ, còn ngày cưới thì gần như chỉ có các con mới biết để mà gọi một cuộc.
Khi người còn lại đã có bạn đời mới
Có những bố mẹ sau vài năm góa bụa đã đi bước nữa hoặc có người bạn đồng hành tuổi già. Lúc đó ngày cưới cũ trở nên tế nhị. Con cháu nên để người còn lại tự quyết. Có người vẫn lặng lẽ nhớ ngày ấy, có người không muốn nhắc nữa vì tôn trọng người bạn đời hiện tại.
Cách an toàn là không tổ chức gì công khai, không nhắc ngày cưới cũ trước mặt người bạn đời mới. Nếu người còn lại muốn đi thăm mộ hay nhắc chuyện cũ, con cháu đi cùng một cách kín đáo. Với người bạn đời mới, cũng nên cư xử tử tế, vì họ đang là người ở cạnh bố hoặc mẹ mình mỗi ngày.
Còn với con cháu, ngày cưới của bố mẹ ruột vẫn là một phần câu chuyện của gia đình. Có thể giữ nó trong lịch riêng của các con, nhớ đến theo cách riêng, như một cuộc gọi giữa anh chị em với nhau.
Khi cả bố lẫn mẹ đều đã mất
Khi cả hai đều đã khuất, ngày cưới của bố mẹ trở thành ngày của các con. Không ai còn để chúc mừng, nhưng nhiều gia đình vẫn giữ ngày ấy như một dịp anh chị em gặp nhau, kể chuyện bố mẹ, mở lại ảnh cưới, nấu một món bố mẹ hay nấu. Có nhà chọn ngày này để cả nhà đi thăm mộ bố mẹ một lần ngoài ngày giỗ và Thanh minh.
Với cháu nhỏ, đây là dịp tốt để kể về ông bà mà chúng chưa kịp biết: ông bà quen nhau thế nào, cưới ở đâu, ăn cưới món gì. Ngày giỗ thường bận rộn với cỗ bàn và khách khứa, ít khi có thời gian kể chuyện. Ngày cưới thì yên hơn, hợp để ngồi kể.
Cũng có nhà không giữ ngày này nữa, và điều đó không có gì sai. Điều duy nhất nên làm là ghi ngày cưới của bố mẹ vào sổ gia đình, để đời sau còn biết.
Điều không nên làm
Đừng tổ chức bất ngờ. Một buổi họp mặt bất ngờ vào ngày cưới của người đã mất có thể làm người còn lại sụp đổ thay vì vui.
Đừng nói thay cảm xúc. Những câu như "bố ở trên kia chắc vui lắm" hay "mẹ phải mạnh mẽ lên" có ý tốt nhưng nhiều người góa thấy nặng nề. Lắng nghe nhiều hơn nói.
Đừng đăng ảnh cưới của bố mẹ lên mạng khi chưa hỏi. Với người còn lại, ảnh cưới là thứ rất riêng.
Đừng để người còn lại phải lo cho con cháu. Nếu về ăn cơm, con cháu nấu, con cháu dọn. Ngày ấy người còn lại chỉ nên ngồi.
Đừng quên khi đã qua mấy năm. Năm đầu ai cũng nhớ, năm thứ năm thì chỉ còn người góa nhớ. Một cuộc gọi đều đặn mỗi năm có ý nghĩa hơn sự quan tâm dồn dập rồi biến mất.
Đừng giành việc người còn lại muốn tự làm. Có bà muốn tự đi chợ, tự nấu món ông thích dù chân đã yếu. Đó là cách bà nhớ ông. Con cháu đi cùng, xách đồ, đứng cạnh bếp phụ, nhưng để bà làm phần chính nếu bà muốn.
Câu hỏi thường gặp
Ngày cưới của bố mẹ khi bố đã mất có nên tổ chức gì không?
Không có tập quán chung bắt buộc. Nên hỏi mẹ muốn có con cháu ở cạnh hay muốn yên tĩnh. Nhiều nhà chỉ ăn một bữa cơm nhỏ có món bố thích, gọi điện, hoặc cùng mẹ đi thăm mộ.
Năm đầu tiên sau khi mẹ mất, ngày cưới của bố mẹ con cái nên làm gì?
Nên có người ở cạnh bố trong ngày đó, ít nhất là buổi tối. Không cần tổ chức gì, chỉ cần về ăn cơm, ngủ lại hoặc nhờ họ hàng ở gần sang ngồi cùng. Để ý thêm sức khoẻ, giấc ngủ, bữa ăn của bố.
Có nên gộp ngày cưới với ngày giỗ của người đã mất không?
Nên hỏi người còn lại trước. Với nhiều người góa, hai ngày mang hai ý nghĩa khác nhau: một ngày bắt đầu, một ngày mất. Ngày giỗ là việc chung của họ, ngày cưới là chuyện riêng.
Bố hoặc mẹ đã có bạn đời mới thì con cái có nên nhắc ngày cưới cũ không?
Nên để người còn lại tự quyết, không tổ chức hay nhắc công khai trước mặt người bạn đời mới. Các con vẫn có thể nhớ ngày ấy theo cách riêng, như một cuộc gọi giữa anh chị em.
Khi cả bố và mẹ đều đã mất thì có còn giữ ngày cưới của bố mẹ không?
Tuỳ mỗi nhà. Nhiều anh chị em giữ ngày ấy làm dịp gặp nhau, kể chuyện bố mẹ cho cháu nhỏ nghe. Có nhà không giữ nữa; dù vậy vẫn nên ghi ngày cưới vào sổ gia đình cho đời sau.