Ở cửa hàng và văn phòng, việc cúng rằm, mùng một chạy ổn khi có ba thứ: một người phụ trách rõ ràng kèm người thay, một khung giờ cố định trước khi mở cửa, và quy tắc an toàn lửa phù hợp với chỗ làm. Đồ cúng thường giống ở nhà: hoa, trái cây, nước, đèn, nhang, có nơi thêm vài món theo nếp riêng của chủ.
Khác với gia đình, ở chỗ làm có nhiều người với quan niệm khác nhau, có ca kíp, có quy định của toà nhà. Bài này dành cho chủ cửa hàng nhỏ, quản lý văn phòng, hoặc nhân viên được giao việc này, để làm đều, gọn, an toàn và không ai trong chỗ làm cảm thấy bị ép phải theo.
Vì sao nhiều cửa hàng, văn phòng giữ lệ rằm mùng một
Ở Việt Nam, rất nhiều cửa hàng, quầy hàng ngoài chợ, quán ăn và một phần văn phòng có bàn thờ nhỏ, phổ biến nhất là bàn thờ Thần Tài, Thổ Địa đặt sát đất. Theo tập quán, chủ cửa hàng thắp nhang, thay hoa quả vào rằm và mùng một như một cách cầu mong buôn bán thuận lợi và giữ nếp làm ăn.
Ở văn phòng công ty, việc này phụ thuộc người chủ hoặc ban lãnh đạo. Có công ty giữ lệ đều đặn, có công ty chỉ làm vào dịp khai trương đầu năm, có công ty không làm. Không có quy định nào bắt buộc, và đây hoàn toàn là lựa chọn của người làm chủ.
Khi đã giữ lệ, điều quan trọng là làm đều và gọn. Một bàn thờ hoa héo, nước đọng, tàn nhang vương vãi trong cửa hàng tạo ấn tượng không tốt với khách hơn là không có bàn thờ. Phần còn lại của bài đi vào cách tổ chức để lệ này không thành gánh nặng cho người làm, và không ảnh hưởng tới khách, tới hàng xóm cùng toà nhà hay cùng dãy phố.
Phân công: ai làm, ai thay, ai trả tiền
Phần lớn trục trặc ở chỗ làm đến từ việc không rõ ai phụ trách. Một bảng phân công đơn giản giúp tránh tình trạng ai cũng nghĩ người khác sẽ làm:
| Vai | Việc | Ghi chú |
|---|---|---|
| Người phụ trách chính | Mua đồ, bày biện, thắp nhang ngày rằm, mùng một | Thường là chủ hoặc người quản lý cửa hàng |
| Người thay | Làm thay khi người chính nghỉ, đi vắng | Nên biết chỗ để đồ và thứ tự việc |
| Người nhắc | Nhắc trước một ngày trên nhóm chat công việc | Có thể là người phụ trách tự nhắc |
| Quỹ chi | Tiền mua hoa quả, nhang đèn | Chi từ quỹ chung của cửa hàng, không thu riêng của nhân viên |
| Người dọn sau | Hạ trái cây, chia cho mọi người, lau dọn | Có thể luân phiên |
Ở cửa hàng nhỏ một chủ một nhân viên, hai vai đầu đủ cho mọi việc. Ở văn phòng vài chục người, nên ghi bảng này vào sổ tay nội bộ để người mới vào cũng biết. Chuỗi cửa hàng nhiều chi nhánh thì mỗi chi nhánh cần người phụ trách riêng, không nên để một người ở văn phòng chính lo cho tất cả từ xa.
Làm lúc nào để không vướng khách và giờ làm
Trước giờ mở cửa là khung tiện nhất. Phần lớn cửa hàng làm trong khoảng mười lăm phút trước khi mở cửa, lúc chưa có khách, lối đi thoáng. Văn phòng thì làm trước giờ vào làm hoặc ngay đầu giờ.
Chuẩn bị đồ từ chiều hôm trước. Mua hoa quả trên đường đi làm hôm trước hoặc giao cho người ở gần mua. Sáng hôm sau chỉ còn bày ra, rót nước, thắp nhang.
Ca sáng và ca chiều. Cửa hàng nhiều ca nên giao việc này cho ca mở cửa. Ca chiều phụ trách kiểm lại: nhang đã tàn, đèn đã tắt, trái cây chưa hỏng.
Khi rằm rơi vào ngày nghỉ. Văn phòng nghỉ thứ bảy, chủ nhật thì nhiều nơi làm vào ngày làm việc gần nhất trước đó, có nơi bỏ qua. Cửa hàng mở cửa cả tuần thì làm đúng ngày. Chủ quyết một lần, ghi lại để không phải hỏi mỗi tháng.
Nhắc trước một ngày trong nhóm công việc. Một tin nhắn ngắn chiều hôm trước, kiểu "mai mùng một, bạn Lan mở cửa nhớ lo bàn thờ", đủ để không ai quên. Nhiều cửa hàng dùng chính lịch âm in sẵn treo ở quầy thu ngân để người phụ trách tự theo dõi.
An toàn lửa ở nơi làm việc
Cửa hàng và văn phòng thường có nhiều đồ dễ cháy hơn nhà ở: giấy, thùng các tông, vải, hàng hoá đóng gói, dây điện. Mấy điều nên giữ:
- Đặt bàn thờ xa hàng hoá dễ cháy, xa rèm và xa ổ cắm điện chịu tải lớn.
- Dùng bát nhang có cát hoặc tro dày, đặt trên mặt không bắt lửa.
- Ưu tiên đèn điện thay cho nến và đèn dầu, nhất là nơi đóng cửa ban đêm.
- Không để nhang cháy khi đóng cửa ra về; người đóng cửa kiểm bàn thờ là việc cuối cùng.
- Hạn chế đốt vàng mã trong cửa hàng hoặc trên vỉa hè sát hàng hoá; nếu đốt, dùng thùng đốt chuyên dụng, có người trông, có nước sẵn.
- Không đặt bàn thờ chắn lối thoát hiểm, cạnh bình chữa cháy hoặc tủ điện.
Toà nhà văn phòng cho thuê, trung tâm thương mại và chợ lớn thường có quy định riêng về nhang khói và đốt vàng mã, có nơi cấm hẳn. Đọc nội quy hoặc hỏi ban quản lý trước khi đặt bàn thờ. Nhiều nơi chỉ cho phép đèn điện và hoa quả, không cho thắp nhang. Khi đó, giữ lệ bằng hoa quả và đèn cũng là một cách.
Nhân viên có quan niệm khác: không ai bị ép
Trong một văn phòng có thể có người theo nhiều niềm tin khác nhau, hoặc không theo niềm tin nào, có người không quen việc thắp nhang. Nguyên tắc chung nên giữ là không bắt nhân viên nào làm việc liên quan đến nghi lễ nếu họ không muốn, và không coi việc tham gia hay không là thước đo gắn bó.
Cách làm thực tế: khi phân công, hỏi trước ai sẵn lòng nhận; người không muốn có thể nhận phần khác như mua hoa quả hoặc dọn dẹp, hoặc không nhận gì. Trái cây hạ xuống thì mời mọi người cùng ăn, ai không ăn cũng không sao.
Với chủ cửa hàng nhỏ thuê nhân viên trẻ, việc giải thích một hai câu vì sao cửa hàng giữ lệ này giúp nhân viên làm với sự hiểu thay vì làm cho xong. Ví dụ: "Cửa hàng này do bố mẹ chị mở, từ hồi đó đã thắp nhang rằm mùng một, chị giữ lại." Câu chuyện thật thường dễ được tôn trọng hơn mọi lời dặn.
Tờ hướng dẫn năm dòng dán trong tủ
Người phụ trách nên viết sẵn một tờ ngắn, dán bên trong cánh tủ gần bàn thờ, để người thay làm đúng ngay lần đầu. Mẫu gợi ý:
- Hoa và trái cây mua từ chiều hôm trước, để ở ngăn dưới tủ lạnh nhân viên.
- Sáng rằm, mùng một: thay nước bình hoa, rửa chén nước, rót nước mới.
- Bày trái cây lên đĩa, bật đèn bàn thờ.
- Thắp nhang, cắm chắc vào bát nhang, kiểm tàn không rơi ra ngoài.
- Cuối ngày: người đóng cửa tắt đèn, kiểm nhang đã tàn; sáng hôm sau hạ trái cây chia mọi người.
Tờ hướng dẫn nên ghi kèm chỗ để nhang, bật lửa, khăn lau. Khi đổi người phụ trách, chỉ cần bàn giao tờ này và quỹ chi, không cần giải thích lại từ đầu. Viết bằng câu ngắn, chữ to, tránh từ chuyên môn. Người đọc có thể là một bạn nhân viên mười tám tuổi chưa từng thắp nhang ở nhà mình, nên càng cụ thể càng tốt: cắm mấy nén, cắm ở đâu, bật đèn bằng công tắc nào.
Đồ cúng ở chỗ làm khác ở nhà chỗ nào
Phần cơ bản giống ở nhà: hoa, trái cây, nước, đèn, nhang. Nhưng có vài điểm riêng nên biết:
- Bàn thờ Thần Tài, Thổ Địa ở cửa hàng thường có thêm chén rượu nhỏ, trầu cau, có nơi đặt thêm một quả trứng luộc hoặc miếng thịt luộc vào mùng một; đây là nếp từng nơi, chủ quyết.
- Trái cây nên chọn loại không chảy nước, không có mùi nồng, vì cửa hàng đóng cửa ban đêm, nóng và kín.
- Hoa nên chọn loại bền, vì nhân viên không có thời gian thay nước hằng ngày như ở nhà.
- Số lượng vừa phải: bàn thờ ở cửa hàng thường nhỏ, xếp quá nhiều dễ đổ.
- Đồ thờ cần lau định kỳ vì bụi từ đường phố bám nhanh, nhất là cửa hàng mặt tiền.
Nếu chủ cửa hàng có thói quen riêng thừa hưởng từ bố mẹ, nên ghi rõ vào tờ hướng dẫn để nhân viên làm thay không phải đoán. Những gì không ghi, người thay sẽ làm theo cách của nhà họ, và chuyện nhỏ đó đôi khi thành chuyện khó nói.
Tự kiểm mỗi quý
Mỗi ba tháng, người quản lý nên nhìn lại một lần: có tháng nào bị quên không, ai đang làm, quỹ chi có rõ ràng không, bàn thờ có sạch không. Những câu hỏi đơn giản này giúp lệ rằm mùng một giữ được lâu thay vì chạy được vài tháng rồi bỏ dở khi người phụ trách nghỉ việc.
Nếu thấy việc đang dồn vào một người, chia lại. Nếu thấy không ai muốn làm, có thể đơn giản hoá: chỉ hoa và đèn, bỏ nhang. Nếu toà nhà thay đổi quy định, điều chỉnh theo ngay, đừng chờ tới khi bị nhắc. Giữ lệ ở chỗ làm khác ở nhà ở chỗ phải hợp với nhiều người, nên linh hoạt là điều cần thiết.
Đầu mỗi năm âm, người phụ trách nên tra trước ngày dương của tất cả rằm và mùng một trong năm, đối chiếu hai nguồn lịch, đánh dấu các rằm lớn như rằm tháng Giêng, rằm tháng Bảy để chuẩn bị chu đáo hơn. Ghi lại mọi điều chỉnh vào sổ tay nội bộ hoặc tờ hướng dẫn. Người mới vào cửa hàng hay văn phòng sau này sẽ biết nơi mình làm giữ lệ thế nào, ai lo, và họ có thể góp phần ra sao.
Câu hỏi thường gặp
Văn phòng có bắt buộc phải cúng rằm, mùng một không?
Không. Đây hoàn toàn là lựa chọn của chủ doanh nghiệp hoặc người quản lý. Có công ty làm đều đặn, có công ty chỉ làm dịp đầu năm, có công ty không làm. Không có quy định nào bắt buộc.
Nhân viên không muốn tham gia cúng rằm thì có sao không?
Không nên ép. Người không muốn có thể nhận phần việc khác như mua hoa quả, dọn dẹp, hoặc không nhận việc gì. Việc tham gia hay không không nên được dùng để đánh giá sự gắn bó của nhân viên.
Toà nhà văn phòng cấm thắp nhang thì giữ lệ thế nào?
Nhiều nơi chọn chỉ đặt hoa quả, nước và bật đèn điện, không thắp nhang. Đọc kỹ nội quy toà nhà hoặc hỏi ban quản lý về những gì được phép trước khi đặt bàn thờ.
Tiền mua đồ cúng rằm ở cửa hàng nên lấy từ đâu?
Nên chi từ quỹ chung của cửa hàng hoặc công ty, có người giữ sổ chi rõ ràng. Không nên thu riêng của nhân viên, vì đây là lệ của nơi làm việc, không phải của từng người.
Rằm rơi vào chủ nhật, văn phòng nghỉ thì làm sao?
Nhiều văn phòng làm vào ngày làm việc gần nhất trước đó, có nơi bỏ qua lần đó. Người chủ nên quyết một lần và ghi lại để những lần sau không phải hỏi lại.
Có nên đốt vàng mã trên vỉa hè trước cửa hàng không?
Nên hạn chế, nhất là nơi đông người hoặc sát hàng hoá. Nếu cửa hàng có lệ này, dùng thùng đốt chuyên dụng, có người trông và nước sẵn, đồng thời tuân theo quy định của địa phương và ban quản lý chợ.