QuanTrong.comQuan Trọng
Rằm và mùng một hằng tháng

Đồ cúng rằm mùng một gồm những gì: hoa, trái cây, nước, đèn và nhang

Danh sách đồ cúng rằm, mùng một cho mâm gọn: hoa, trái cây, nước sạch, đèn, nhang, trầu cau, bánh kẹo. Món nào phổ biến, món nào tuỳ nhà, món nào không cần.

Overhead view of a wooden tray on a dining table holding yellow chrysanthemums, a plate of oranges and bananas, small cups of water, morning daylight

Mâm cúng rằm, mùng một của phần lớn gia đình Việt chỉ gồm năm thứ cơ bản: hoa tươi, một đĩa trái cây, nước sạch, đèn hoặc nến, và nhang. Ngoài ra tuỳ nếp nhà có thể thêm trầu cau, rượu, bánh kẹo, xôi chè, hoặc một mâm chay vào các rằm lớn. Không có danh sách bắt buộc chung cho cả nước.

Bài dưới đây đi qua từng món: vì sao nhiều nhà dùng, chọn thế nào cho hợp nhà phố, món nào là thói quen của một vùng chứ không phải của mọi nơi, và món nào bạn có thể không cần mua. Phần lời khấn không thuộc phạm vi bài; ở đây chỉ nói chuyện chuẩn bị.

Năm món cơ bản và vai trò của từng món

Bảng dưới đây tóm tắt những món gần như nhà nào cũng có trong ngày rằm, mùng một, kèm ghi chú chọn mua cho người bận rộn:

MónVì sao nhiều nhà dùngGhi chú khi chọn
Hoa tươiThể hiện sự chăm chút, làm bàn thờ sáng sủaCúc, đồng tiền, lay ơn, sen theo mùa; chọn hoa còn búp để giữ lâu
Trái câyMón dâng phổ biến nhất, sau đó cả nhà cùng ănHai ba loại là đủ, chọn quả tươi, không dập
Nước sạchGần như nhà nào cũng có, gọn và rẻThay nước mới mỗi lần, rửa chén trước
Đèn hoặc nếnThắp sáng bàn thờ trong lúc cúngĐèn điện an toàn hơn cho căn hộ, nến cần có người trông
NhangGắn với việc tưởng nhớ trong nếp nhàSố nén theo nếp nhà, thường là số lẻ; nhà nhỏ chọn loại ít khói

Năm món này đủ cho rằm thường và mùng một ở hầu hết các gia đình. Những món khác ở các mục sau là thêm vào theo vùng, theo dịp và theo ý người lớn. Nếu chỉ có mười phút để chuẩn bị, hãy lo đủ năm món này trước, những thứ khác bổ sung sau khi có thời gian.

Hoa: chọn loại gì, cắm thế nào cho bền

Hoa cúc là lựa chọn phổ biến nhất. Cúc vàng, cúc trắng bền, ít rụng, có quanh năm và dễ mua ở chợ lẫn cửa hàng. Một bình cúc thay nước đều có thể giữ từ rằm sang gần tới mùng một.

Hoa theo mùa làm bàn thờ đổi sắc. Mùa hè nhiều nhà dùng sen, mùa xuân dùng đào, mai cành nhỏ, có nhà dùng huệ, hồng. Đây là sở thích, không phải quy định; mỗi nhà có thể khác.

Có nhà tránh một vài loại hoa. Một số gia đình không dùng hoa có gai hoặc hoa dại mọc ven đường cho bàn thờ. Nếu bố mẹ có ý như vậy, bạn chỉ cần biết và theo, không cần tranh luận.

Cắm hoa sao cho bền. Cắt chéo gốc, bỏ lá ngập nước, thay nước hai ngày một lần, rửa bình mỗi lần thay hoa. Hoa giữ lâu thì bạn đỡ phải mua lại giữa tuần.

Số lượng không cần nhiều. Một bình nhỏ hoặc một đôi bình cân hai bên là đủ. Bàn thờ chật quá dễ làm đổ khi thắp nhang.

Trái cây: bao nhiêu loại là đủ

Nhiều người nghe nói mâm ngũ quả và nghĩ ngày rằm cũng phải đủ năm loại. Thực tế mâm ngũ quả gắn với Tết Nguyên đán nhiều hơn. Với rằm, mùng một thường, phần lớn gia đình đặt một đĩa trái cây gồm hai ba loại, hoặc thậm chí một loại như nải chuối hay vài quả cam.

Cách chọn thực tế cho nhà bận: ưu tiên quả để được vài ngày như chuối, cam, quýt, táo, bưởi, thanh long. Tránh quả chín quá dễ chảy nước như hồng mềm, xoài chín, đu đủ chín nếu bạn định để trên bàn thờ qua hai ba ngày. Rửa sạch, để thật ráo trước khi xếp đĩa. Quả còn ướt đặt chồng lên nhau là nguồn của mùi khó chịu và ruồi.

Ở một số vùng phía Nam, có nhà quen chọn quả theo tên gọi mang ý cầu mong tốt đẹp; ở phía Bắc có nhà chuộng nải chuối xanh đặt dưới, quả khác xếp trên. Đây là thói quen của từng nơi, bạn không cần theo nếu nhà mình không có nếp đó. Điều quan trọng hơn là quả sạch, tươi, và sau khi hạ thì cả nhà ăn hết, không để bỏ phí.

Những món thêm theo nếp nhà

Ngoài năm món cơ bản, mỗi gia đình có thể đặt thêm vài thứ. Những món dưới đây gặp nhiều nhưng không phải nhà nào cũng có:

  • Trầu cau: nhiều nhà ở miền Bắc và miền Trung giữ lệ đặt một lá trầu, một quả cau vào các ngày rằm, mùng một và ngày giỗ.
  • Rượu trắng: một chén nhỏ, thường ở những nhà có người lớn quen dùng. Nhà có trẻ nhỏ nên đặt cao và cất ngay sau khi hạ.
  • Bánh kẹo, chè, xôi: hay gặp ở rằm lớn hoặc khi trong nhà có người muốn làm thêm. Rằm thường ít nhà nấu.
  • Gạo, muối: một số gia đình đặt thêm, đặc biệt trong dịp rằm tháng Bảy.
  • Mâm cơm chay hoặc mặn: phần lớn chỉ làm vào các rằm lớn trong năm hoặc những dịp đặc biệt, không phải mỗi tháng.
  • Vàng mã: tuỳ nhà, nhiều gia đình ở thành phố không dùng cho rằm thường, nhất là khi ở chung cư.

Khi nhà mình không có một trong các món trên, không có nghĩa là thiếu. Ngược lại, nếu ông bà có thói quen đặt trầu cau mà con cháu ở thành phố không mua được, bạn có thể hỏi người lớn món nào giữ được, món nào có thể thay hoặc bỏ. Thường người lớn dễ chấp nhận hơn bạn nghĩ, miễn là được hỏi trước.

Nước, đèn và nhang: ba thứ nhỏ nhưng hay làm sai

Chén nước trên bàn thờ nhiều nhà để từ tháng này sang tháng khác mà quên thay. Nước đọng lâu bám cặn, có khi có bọ gậy trong mùa mưa. Mỗi lần rằm, mùng một, đổ nước cũ, rửa chén, rót nước mới. Nước đun sôi để nguội hoặc nước lọc đóng chai đều được.

Về đèn, nhiều gia đình ở chung cư đã chuyển sang đèn điện hoặc nến điện vì lo cháy. Nếu dùng nến thật, đặt trên đĩa không bắt lửa, xa rèm, xa hoa khô, và có người trông cho tới khi tắt. Đèn dầu đẹp nhưng cần châm dầu, cắt bấc, và không hợp với nhà để trống cả ngày.

Nhang thì chọn loại ít khói, không mùi hắc nếu nhà có trẻ nhỏ hoặc người bị bệnh hô hấp. Nhiều nhà thắp số nén lẻ theo nếp. Bát nhang để đầy tàn quá thì nhang dễ đổ; gạt bớt tàn định kỳ, nhưng việc rút chân nhang, lau bát nhang thì nhiều nhà chỉ làm vào dịp cuối năm theo nếp riêng, bạn nên hỏi người lớn trước khi tự làm.

Mâm gọn cho ba kiểu nhà

Cùng một ngày rằm, mỗi kiểu nhà có cách chuẩn bị khác nhau. Ba ví dụ giả định dưới đây giúp bạn hình dung:

Kiểu nhàChuẩn bị thường gặpLưu ý
Căn hộ chung cư nhỏ, hai vợ chồng trẻMột bình cúc, một đĩa cam chuối, chén nước, đèn điện, ba nén nhang ít khóiKhông đốt vàng mã, mở cửa sổ khi thắp nhang
Nhà phố ba thế hệ ở Hà NộiHoa theo mùa, đĩa trái cây ba loại, trầu cau, chén nước, chén rượu nhỏ, nến có người trôngÔng bà quyết món, con cháu đi mua
Nhà vườn ở Cần Thơ, con cái ở xaHoa trong vườn, trái cây nhà trồng, nước, đèn dầu, nhangCon cháu gọi về hỏi thăm, gửi tiền mua đồ khi cần

Không có kiểu nào đúng hơn kiểu nào. Ba gia đình trên đều giữ nếp rằm đều đặn theo cách hợp với chỗ ở, sức khoẻ và thời gian của mình.

Nếu nhà bạn đang chuyển từ kiểu này sang kiểu khác, ví dụ bố mẹ từ quê lên ở cùng căn hộ, hãy ngồi lại xem từng món: món nào bố mẹ coi trọng thì giữ, món nào chỉ vì quen tay thì có thể thay cho hợp chỗ ở mới. Đổi dần qua vài tháng dễ hơn đổi một lần.

Mua đồ cúng lúc nào, ở đâu cho đỡ mất công

Đồ khô mua theo tháng. Nhang, nến, bật lửa, dầu đèn không hỏng, nên mua một lần đủ dùng cả tháng hoặc cả quý. Đặt chung một chỗ cố định, ai trong nhà cũng biết lấy ở đâu.

Hoa và trái cây mua sát ngày. Mua trước một ngày là vừa: hoa còn búp nở đẹp đúng hôm rằm, trái cây không kịp chín nẫu. Mua quá sớm thì đến ngày chính hoa đã rũ.

Chợ đông hôm trước rằm. Ở nhiều chợ, chiều ngày 14 và sáng ngày 15 âm, giá hoa và lượng người mua tăng rõ, nhất là vào rằm lớn. Người bận có thể mua sớm hơn một ngày, tránh giờ đông.

Mua gần nhà, mua quen. Một sạp hoa quen gần nhà hoặc gần chỗ làm giúp bạn đặt trước, lấy nhanh, và người bán dần biết nhà bạn hay dùng loại gì. Người già ở quê cũng vậy, con cháu có thể gửi tiền nhờ người bán quen mang tới.

Những thứ bạn không cần mua

Ở các chợ và cửa hàng đồ lễ, người bán đôi khi gợi ý nhiều thứ hơn mức một gia đình cần cho rằm thường. Những món dưới đây bạn có thể bỏ qua nếu nhà không có nếp đó:

  • Mâm ngũ quả xếp sẵn cầu kỳ cho rằm thường: hợp với Tết hơn, mua về khó dùng hết.
  • Bộ đồ lễ đóng gói sẵn kèm vàng mã cho mỗi lần rằm, mùng một: nhiều nhà ở thành phố không dùng vàng mã cho những ngày này.
  • Hoa nhập ngoại đắt tiền: hoa cúc, hoa theo mùa ở chợ là đủ.
  • Đồ thờ mới mỗi tháng: chén, đĩa, bình dùng lâu dài, chỉ cần rửa sạch.
  • Những món được giới thiệu là "phải có mới đủ lệ": thường đó là lời mời mua hàng, không phải phong tục chung.

Nguyên tắc chọn: mua những thứ nhà mình thật sự dùng và dùng hết. Rằm thường là việc đều đặn mỗi tháng, nên cách chuẩn bị bền vững mới là cách giữ được lâu.

Câu hỏi thường gặp

Cúng rằm chỉ có hoa và nước, không có trái cây có được không?

Nhiều nhà vẫn làm như vậy khi bận hoặc khi không mua kịp. Hoa, nước, đèn và nhang là phần nhà nào cũng có; trái cây là món phổ biến nhưng không phải điều kiện. Mỗi nhà có thể khác, hỏi người lớn nếu chưa chắc.

Mâm cúng rằm có cần đủ năm loại quả như ngày Tết không?

Không cần. Mâm ngũ quả gắn với Tết Nguyên đán nhiều hơn. Rằm và mùng một thường chỉ cần một đĩa trái cây hai ba loại, tươi và sạch, sau khi hạ thì cả nhà ăn hết.

Dùng đèn điện thay nến trên bàn thờ có được không?

Rất nhiều gia đình ở chung cư và nhà phố đã chuyển sang đèn điện vì an toàn hơn, nhất là khi phải để nhà trống. Nếu ông bà quen nến hoặc đèn dầu, có thể giữ nến cho lúc có người ở nhà.

Có cần thay nước trên bàn thờ mỗi lần rằm và mùng một không?

Nên thay. Nước để lâu bám cặn, mùa mưa có thể sinh bọ gậy. Đổ nước cũ, rửa chén, rót nước mới là việc mất một phút nhưng giữ bàn thờ sạch sẽ cho cả tháng.

Ở chung cư có cần đốt vàng mã vào ngày rằm không?

Nhiều gia đình ở chung cư không đốt vàng mã cho rằm thường vì không có chỗ đốt an toàn và ảnh hưởng hàng xóm. Đây là lựa chọn của từng nhà, nếu bố mẹ có ý muốn thì bàn với nhau cách làm phù hợp.

Trái cây sau khi cúng rằm nên để bao lâu rồi hạ xuống?

Mỗi nhà một nếp. Nhiều nhà hạ ngay trong ngày hoặc sáng hôm sau để cả nhà ăn khi quả còn tươi. Để trên bàn thờ quá lâu, quả dễ hỏng và gây mùi, nhất là mùa nóng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138