QuanTrong.comQuan Trọng
Rằm và mùng một hằng tháng

Sau khi cúng rằm: hạ trái cây, dọn tàn nhang và lau bàn thờ định kỳ

Hạ trái cây lúc nào, dùng ra sao, hoa tàn và nước cũ xử lý thế nào, gạt tàn nhang ra sao, và lịch lau bàn thờ theo tháng, quý, năm cho gia đình bận rộn.

A Vietnamese mother and young daughter share sliced oranges and bananas at a wooden dining table after a family ritual, warm evening light, faces turned away

Sau khi cúng rằm, phần lớn gia đình đợi nhang tàn rồi hạ trái cây xuống cho cả nhà ăn, thay nước, bỏ hoa đã héo, gạt bớt tàn nhang; còn việc lau dọn kỹ toàn bộ bàn thờ thì làm theo lịch riêng, thường mỗi tháng hoặc mỗi quý một lần. Hạ lễ lúc nào, làm gì với đồ đã hạ là chuyện của nếp mỗi nhà, không có quy định chung.

Phần sau rằm thường bị bỏ quên vì không ai coi đó là "việc cúng". Nhưng chính phần này quyết định bàn thờ có sạch sẽ, trái cây có bị bỏ phí, và người làm có thấy nặng nề hay không. Bài này đi qua từng thứ cần xử lý: trái cây, hoa, nước, tàn nhang, đồ thờ, rồi đề xuất một lịch lau dọn gọn cho gia đình đi làm, ai trong nhà cũng làm theo được.

Hạ trái cây lúc nào

Theo nếp nhiều gia đình, trái cây và đồ cúng được hạ xuống sau khi nhang đã tàn. Có nhà hạ ngay trong ngày, có nhà để qua đêm và hạ vào sáng hôm sau, có nhà để vài ngày cho bàn thờ đầy đặn. Không có mốc nào được coi là chuẩn chung, mỗi nhà có thể khác. Ở nhà nhiều thế hệ, người hạ thường là người đã thắp nhang, hoặc người lớn nhất có mặt; ở gia đình trẻ, ai rảnh thì làm.

Cân nhắc thực tế quan trọng nhất là độ tươi. Mùa nóng, trái cây chín để trên bàn thờ hai ba ngày dễ hỏng, có ruồi, có mùi. Mùa lạnh có thể để lâu hơn. Nếu nhà quen để lâu, chọn loại quả bền như cam, bưởi, táo, chuối xanh khi mua; những quả dễ hỏng như nho, xoài chín nên hạ sớm.

Một số nhà có lệ hỏi xin trước khi hạ, kiểu nói một câu ngắn trước bàn thờ. Nếu nhà bạn có nếp này, hỏi người lớn để làm cho đúng. Nếu không, chỉ cần nhang đã tàn, bạn hạ xuống như dọn bàn ăn bình thường, nhẹ nhàng, gọn gàng. Một số đồ như bánh kẹo, rượu thì để lâu không sao; còn xôi, chè, món nấu chín nếu có thì nên hạ trong ngày để không bị hỏng.

Dùng trái cây sau khi hạ

Cả nhà ăn ngay. Đây là cách dùng phổ biến nhất. Nhiều gia đình coi việc cả nhà cùng ăn trái cây sau rằm là một phần của nếp, như được ông bà cho lộc.

Chia cho hàng xóm, người giúp việc. Nếu nhà ít người mà mua nhiều, chia bớt cho hàng xóm, bảo vệ toà nhà, người làm cùng. Trái cây tươi, sạch thì ai cũng vui nhận.

Chế biến khi quả chín quá. Chuối chín nhiều làm sinh tố, bánh chuối; cam làm nước ép; táo làm món tráng miệng. Đừng để quả hỏng rồi mới tiếc.

Bỏ đi khi đã hỏng. Quả dập, mốc, có ruồi thì bỏ vào rác hữu cơ. Không cần áy náy, chỉ cần lần sau mua vừa đủ hơn.

Rút kinh nghiệm cho lần sau. Nếu tháng nào cũng phải bỏ một phần, giảm số lượng hoặc đổi loại quả. Một đĩa nhỏ ăn hết tốt hơn một mâm lớn bỏ một nửa.

Bảo quản phần chưa ăn. Quả đã hạ nhưng chưa ăn hết thì cất tủ lạnh như trái cây thường, rửa lại trước khi ăn vì đã để ngoài nhiều giờ, có bụi và tàn nhang bám.

Hoa tàn và nước cũ

Hoa trên bàn thờ thường tàn sau năm đến bảy ngày. Hoa héo, rũ cánh để lâu tạo mùi và trông thiếu chăm sóc. Nhiều nhà thay hoa vào mỗi rằm và mùng một, giữa hai lần thì thay nước bình hai ba ngày một lần và cắt bớt cành héo để bình hoa còn tươi được lâu.

Nếu hoa tàn nhanh bất thường, kiểm lại chỗ đặt bình: gần đèn nóng, gần cửa sổ nắng chiều, hoặc ngay trên luồng gió quạt đều làm hoa mau héo. Hoa bỏ đi có thể cho vào rác hữu cơ, hoặc nếu nhà có vườn, chậu cây lớn thì ủ làm phân. Có nhà phơi khô một số loại hoa như hoa cúc để pha trà, nhưng chỉ nên làm với hoa không phun thuốc bảo quản, mà hoa mua ngoài chợ thường khó biết.

Nước trong chén trên bàn thờ thay mỗi lần rằm, mùng một. Nước cũ có thể dùng tưới cây, không cần đổ bỏ. Chén nên rửa bằng nước sạch, dùng miếng rửa mềm để không làm xước men, thỉnh thoảng rửa với chút xà phòng loãng nếu có cặn, rồi tráng kỹ cho hết mùi xà phòng. Với bình hoa, rửa kỹ phần đáy để không còn nhớt từ cành hoa cũ, vì đó là lý do hoa mới cắm nhanh tàn.

Tàn nhang và chân nhang

Gạt tàn nhang định kỳ. Tàn nhang rơi trên mặt bát và mặt bàn thờ nên được gạt nhẹ sau mỗi lần thắp, bằng chổi nhỏ hoặc khăn khô, cho vào túi riêng. Một chiếc chổi lông nhỏ để sẵn trong tủ bàn thờ giúp việc này chỉ mất vài giây.

Chân nhang là chuyện riêng của mỗi nhà. Việc rút bớt chân nhang trong bát nhang được nhiều gia đình làm vào dịp cuối năm âm lịch, theo nếp riêng, có nhà nhờ người lớn trong họ làm. Nếu chưa rõ nếp nhà mình, hỏi trước, không tự ý rút.

Bát nhang quá đầy. Khi chân nhang dày khiến nhang cắm không vững, dễ đổ, đó là lúc cần hỏi người lớn có nên rút bớt không. Nhang đổ ra ngoài là nguy cơ cháy.

Tàn nhang đã gạt. Nhiều nhà gom tàn nhang để rải gốc cây hoặc bỏ vào rác thường. Không nên đổ xuống bồn rửa vì dễ tắc. Đợi tàn nguội hẳn rồi mới cho vào túi rác, vì đôi khi còn đốm lửa nhỏ bên trong.

Lịch lau dọn bàn thờ cho gia đình bận rộn

Không phải lần rằm nào cũng cần lau kỹ toàn bộ. Chia việc theo tần suất giúp bàn thờ luôn sạch mà không tốn quá nhiều thời gian:

Tần suấtViệc cần làmThời gian ước chừng
Mỗi lần rằm, mùng mộtThay nước, thay hoa hoặc nước bình, gạt tàn nhang, lau qua mặt bàn10 phút
Mỗi tháng một lầnLau bụi các đồ thờ, khung ảnh, mặt dưới đĩa, chân bình20 đến 30 phút
Mỗi quý một lầnLau kỹ toàn bộ bàn thờ, kiểm ổ cắm, dây điện đèn, thay bóng hỏng45 phút
Mỗi năm một lần (thường cuối năm)Tổng vệ sinh theo nếp nhà, có nhà làm cùng việc rút chân nhangMột buổi, tuỳ nhà

Lịch này chỉ là khung tham khảo. Nhà ở gần đường lớn, nhiều bụi thì cần lau thường xuyên hơn; nhà ít thắp nhang thì có thể giãn ra. Quan trọng là có lịch, để việc lau dọn không bị dồn tới cuối năm mới làm một lần thật vất vả.

Lau đồ thờ: những điều nên biết

Đồ thờ trong mỗi nhà có chất liệu khác nhau, và một số gia đình có nếp riêng về việc ai được lau, lau lúc nào. Một số lưu ý chung:

  • Dùng khăn sạch riêng cho bàn thờ, không dùng chung khăn lau bếp hay bàn ăn.
  • Đồ gỗ chỉ nên lau bằng khăn hơi ẩm vắt kỹ, sau đó lau khô; nước đọng làm gỗ bị ố.
  • Đồ sứ, thuỷ tinh rửa được bằng nước, để khô hẳn rồi mới đặt lại.
  • Đồ đồng có nhà lau bằng khăn khô, có nhà đánh bóng vào cuối năm; hỏi người lớn trong nhà về cách quen.
  • Ảnh thờ lau nhẹ mặt kính, không lau mạnh vào ảnh in.
  • Khi lau, đặt mọi thứ trở lại đúng chỗ cũ; chụp ảnh bàn thờ trước khi dọn nếu bạn chưa quen.

Lau từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài, để bụi không rơi lại lên chỗ đã lau. Nếu nhà có nếp chỉ người lớn hoặc nam giới mới lau bàn thờ, bạn chỉ cần biết và theo, hoặc nhẹ nhàng hỏi lại nếu thấy không còn hợp. Đây là chuyện của từng nhà, không có đúng sai.

Những câu nên hỏi người lớn về việc sau rằm

Phần sau rằm có nhiều chỗ mỗi nhà làm một kiểu. Con cháu mới nhận việc nên hỏi người lớn vài câu để làm đúng nếp nhà mình:

  • Nhà mình hạ trái cây lúc nào: ngay khi nhang tàn, sáng hôm sau, hay để vài ngày?
  • Khi hạ có cần nói gì trước bàn thờ không, hay cứ hạ bình thường?
  • Chân nhang trong bát rút vào dịp nào, ai làm, làm thế nào?
  • Đồ thờ bằng đồng, gỗ có cách lau riêng không, có món nào không nên tự tay động vào?
  • Ai trong nhà thường lo tổng vệ sinh bàn thờ cuối năm?
  • Có thứ gì trên bàn thờ là kỷ vật, cần cẩn thận đặc biệt không?

Ghi lại các câu trả lời vào ghi chú chung của gia đình. Những chi tiết nhỏ như thế này rất dễ thất lạc theo thời gian, và con cháu sau này sẽ cảm ơn bạn đã ghi lại.

Mười phút dọn sau mỗi lần rằm

Để phần sau rằm không bị bỏ dở, nhiều gia đình làm một chuỗi việc ngắn ngay khi hạ lễ. Thứ tự gợi ý:

  1. Kiểm nhang đã tàn hết, tắt đèn nếu không cần sáng.
  2. Hạ đĩa trái cây, mang xuống bếp, chia ra những quả ăn ngay và những quả để tủ lạnh.
  3. Gạt tàn nhang rơi ra ngoài bát, lau qua mặt bàn thờ bằng khăn khô.
  4. Đổ nước chén cũ, rửa và úp chén cho khô, sẵn sàng cho lần sau.
  5. Kiểm bình hoa: thay nước, cắt bớt cành héo; nếu hoa đã tàn thì bỏ, rửa bình.
  6. Ghi một dòng vào ghi chú chung nếu thấy thiếu đồ: hết nhang, bóng đèn yếu, khăn cũ.

Mười phút này có thể giao cho trẻ lớn trong nhà làm, người lớn kiểm lại. Đây cũng là cách để trẻ quen với nếp rằm từ những việc không cần dùng lửa. Nếu làm đều đặn sau mỗi lần rằm, mùng một, bàn thờ hầu như không bao giờ bị bỏ bê, và đợt tổng vệ sinh cuối năm cũng nhẹ hơn nhiều.

Câu hỏi thường gặp

Sau khi cúng rằm bao lâu thì hạ trái cây xuống được?

Nhiều gia đình hạ sau khi nhang đã tàn, có nhà hạ sáng hôm sau, có nhà để vài ngày. Không có quy định chung. Mùa nóng nên hạ sớm để trái cây còn tươi, cả nhà ăn được, tránh bỏ phí.

Trái cây cúng rằm bị hỏng có nên ăn không?

Không nên ăn quả đã dập, mốc hoặc có mùi lạ. Bỏ vào rác hữu cơ là được. Lần sau chọn quả bền hơn, mua vừa đủ, hoặc hạ sớm hơn để không phải bỏ đi.

Có cần rút chân nhang trong bát nhang mỗi tháng không?

Phần lớn gia đình không rút chân nhang hằng tháng mà làm vào dịp cuối năm âm lịch theo nếp riêng, có nhà nhờ người lớn trong họ làm. Nếu chưa rõ nếp nhà mình, hỏi trước, không tự ý rút.

Nước cúng trên bàn thờ sau khi thay có dùng được không?

Nhiều nhà dùng nước cũ để tưới cây. Nước để lâu ngày trên bàn thờ không nên uống vì có thể bám bụi và tàn nhang. Thay nước mỗi lần rằm, mùng một và rửa chén sạch sẽ.

Lau bàn thờ bao lâu một lần là hợp lý?

Gợi ý chung là lau qua mỗi lần rằm, mùng một, lau bụi đồ thờ mỗi tháng, lau kỹ mỗi quý và tổng vệ sinh cuối năm. Nhà nhiều bụi thì lau thường xuyên hơn. Mỗi nhà có thể điều chỉnh theo nếp riêng.

Hoa trên bàn thờ tàn rồi xử lý thế nào?

Bỏ hoa héo vào rác hữu cơ hoặc ủ làm phân nếu có vườn. Rửa kỹ bình, nhất là đáy bình, rồi cắm hoa mới. Giữa hai lần rằm, thay nước hai ba ngày một lần giúp hoa giữ lâu hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138