QuanTrong.comQuan Trọng
Hiểu lịch âm để không nhầm ngày

Tháng nhuận âm lịch là gì: năm 13 tháng ảnh hưởng ngày lễ, ngày giỗ trong nhà ra sao

Năm có tháng nhuận dài 13 tháng, các ngày lễ, ngày giỗ đứng sau tháng nhuận sẽ đến muộn gần ba tuần so với năm trước. Cách đọc, cách ghi và chỗ hay nhầm.

Three generations of a Vietnamese family sit on a woven mat in the courtyard of a countryside house, the grandmother counting on her fingers, wide shot from behind, golden afternoon light

Tháng nhuận là một tháng âm được chèn thêm vào năm để lịch âm không trôi khỏi các mùa; năm có tháng nhuận có 13 tháng, dài khoảng 383 đến 385 ngày. Tháng nhuận mang tên của tháng đứng ngay trước nó, ví dụ "tháng Sáu nhuận", và mọi ngày lễ, ngày giỗ đứng sau tháng nhuận trong năm đó sẽ đến muộn hơn năm trước chừng ba tuần dương lịch.

Với gia đình, năm nhuận là năm dễ nhầm nhất: ngày dương nhảy khác hẳn quy luật quen thuộc, lịch bloc có hai tháng cùng tên, và câu hỏi "rằm tháng nhuận có làm không" lại mỗi nhà một kiểu. Dưới đây là những gì bạn cần biết để đọc đúng lịch và báo đúng ngày cho cả nhà, không cần học cách tính.

Vì sao lịch phải có tháng nhuận

Mười hai tháng âm cộng lại chỉ khoảng 354 ngày, trong khi một vòng bốn mùa dài khoảng 365 ngày. Mỗi năm lịch âm hụt chừng mười một ngày so với mùa. Nếu để mặc, sau mười lăm, mười sáu năm, Tết sẽ lùi về giữa mùa thu, rồi giữa hè. Như vậy tháng Giêng không còn là đầu xuân, tháng Chạp không còn là tháng rét, nếp làm ăn và lễ tết gắn với mùa sẽ rối tung.

Tháng nhuận là cách người làm lịch "trả nợ" cho mặt trời. Cứ khi nào lịch âm hụt đủ khoảng một tháng thì chèn thêm một tháng, kéo Tết về lại cuối đông, đầu xuân. Đó là lý do lịch của người Việt được gọi chính xác là âm dương lịch: tháng theo trăng, năm theo mặt trời.

Hiểu điều này giúp bạn bớt lo khi thấy năm nay có hai tháng cùng tên. Không có gì bất thường cả, chỉ là lịch đang tự cân lại. Việc của gia đình là biết năm nay có tháng nhuận hay không, nhuận vào tháng nào, rồi xem những ngày quan trọng của nhà mình đứng trước hay sau tháng đó.

Bao lâu có một tháng nhuận và nhuận vào tháng nào

Tính trung bình, cứ 19 năm có 7 năm có tháng nhuận, tức là cách nhau hai hoặc ba năm lại có một lần. Không có lịch cố định kiểu "năm chia hết cho bốn" như năm nhuận dương lịch, nên muốn biết năm nào nhuận phải xem lịch của năm đó.

Tháng nào được nhuận cũng không cố định. Theo cách lập lịch hiện hành, tháng nhuận là tháng âm không chứa một mốc tiết khí chính nào, mà điều này phụ thuộc vào vị trí trăng non so với mặt trời của từng năm. Kết quả là có năm nhuận tháng Hai, có năm nhuận tháng Tư, tháng Sáu. Trong thực tế, tháng nhuận rất hiếm khi rơi vào tháng Giêng, tháng Một và tháng Chạp.

Vài ví dụ đã qua để bạn dễ hình dung: năm 2020 có tháng Tư nhuận, năm 2023 có tháng Hai nhuận, năm 2025 có tháng Sáu nhuận. Những năm sắp tới nhuận tháng nào thì bạn tra lịch vạn niên hoặc ứng dụng lịch, đối chiếu hai nguồn, đừng nhớ theo lời truyền miệng.

Người lớn tuổi đôi khi gọi năm có tháng nhuận là "năm nhuận" luôn. Khi nghe vậy, bạn nên hỏi lại cho rõ là nhuận âm hay nhuận dương, vì năm nhuận dương lịch chỉ là năm tháng 2 có 29 ngày, hai chuyện này không liên quan nhau.

Tháng nhuận được ghi trên lịch như thế nào

Mỗi loại lịch ghi một kiểu. Bảng dưới gom các cách ghi hay gặp để bạn không bỏ sót khi lật lịch hoặc đọc tin nhắn người nhà gửi.

Nơi bạn thấyCách ghi thường gặpĐiều cần lưu ý
Lịch bloc treo tườngTên tháng âm kèm chữ "nhuận", ví dụ tháng Sáu nhuậnLật qua tháng Sáu thường rồi lại gặp tháng Sáu lần nữa, đừng tưởng in nhầm
Lịch vạn niên dạng sáchChữ "nhuận" hoặc chữ N đứng cạnh số thángĐọc kỹ dòng đầu trang tháng, chữ thường nhỏ
Ứng dụng lịch trên điện thoạiSố tháng kèm chữ N hoặc chữ nhuận trong ngoặcMỗi ứng dụng hiển thị một kiểu, có cái chỉ hiện khi bấm vào ngày
Sổ ghi chép của người lớnCó khi ghi "tháng Sáu sau", "tháng Sáu thứ hai"Hỏi lại để chắc là đang nói tháng nhuận
Tin nhắn trong nhóm gia đìnhThường chỉ ghi "tháng 6" mà không nói thường hay nhuậnHỏi lại ngay, vì hai tháng cách nhau gần ba mươi ngày

Quy ước dễ nhớ: tháng nhuận luôn đi ngay sau tháng thường cùng tên. Tháng Sáu thường trước, tháng Sáu nhuận sau, rồi mới tới tháng Bảy. Khi nhắn tin báo ngày cho cả nhà trong năm nhuận, bạn nên ghi hẳn chữ "thường" hoặc "nhuận" sau tên tháng, đừng để người đọc tự hiểu.

Năm nhuận làm các dịp trong năm xê dịch thế nào

Lấy ví dụ một năm có tháng Sáu nhuận để thấy mỗi dịp bị ảnh hưởng ra sao so với năm trước. Với năm nhuận tháng khác, bạn áp dụng cùng nguyên tắc: trước tháng nhuận thì theo nhịp thường, sau tháng nhuận thì muộn hơn.

Dịp trong nămĐứng trước hay sau tháng nhuậnSo với năm trước (ngày dương)
Tết Nguyên đán, rằm tháng GiêngTrướcThường sớm hơn khoảng mười một ngày, hoặc muộn hơn nếu năm trước có nhuận
Giỗ rơi vào tháng Ba, tháng Tư âmTrướcĐi theo nhịp của Tết năm đó
Rằm tháng BảySauMuộn hơn rõ rệt, khoảng ba tuần so với năm trước
Tết Trung thu rằm tháng TámSauMuộn hơn tương tự rằm tháng Bảy
Giỗ tháng Chạp, ông Công ông TáoSauMuộn hơn, và Tết năm sau cũng vì thế mà muộn

Nhờ bảng này, bạn hiểu vì sao năm có tháng nhuận, các dịp cuối năm cứ như "trễ hẹn". Không phải lịch sai, chỉ là thêm một tháng nằm chen ở giữa.

Rằm, mùng một và ngày giỗ trong tháng nhuận

Đây là chỗ các nhà làm khác nhau nhiều nhất, và không có một cách được coi là đúng cho mọi nơi. Về rằm và mùng một, nhiều nhà vẫn thắp hương, bày hoa quả vào mùng một và rằm của tháng nhuận như mọi tháng, vì coi đó là nếp hằng tháng. Có nhà chỉ làm rằm, mùng một của tháng thường, đến tháng nhuận thì làm gọn hơn. Cả hai cách đều phổ biến.

Về ngày giỗ của người mất vào tháng thường mà năm đó có thêm tháng nhuận cùng tên, theo tập quán phổ biến, nhiều nhà vẫn làm giỗ vào tháng thường, mỗi nhà có thể khác. Trường hợp người mất đúng vào tháng nhuận thì cách tính giỗ phức tạp hơn và thường theo nếp riêng của dòng họ, bạn nên hỏi người lớn và ghi lại cách nhà mình vẫn làm.

Điều quan trọng nhất không phải chọn cách nào, mà là trong một nhà thống nhất một cách và ghi rõ ra. Nhiều cuộc lời qua tiếng lại trong họ bắt nguồn từ việc mỗi người nhớ một kiểu mà không ai ghi chép.

Ví dụ: sinh nhật âm của mẹ trong năm có tháng Sáu nhuận

Giả định chị Lan ở Hà Nội năm nào cũng tổ chức bữa cơm mừng sinh nhật âm của mẹ vào ngày 10 tháng Bảy. Năm trước, ngày đó rơi vào giữa tháng 8 dương lịch. Năm nay có tháng Sáu nhuận, chị tra lịch thì thấy ngày 10 tháng Bảy lùi sang tận đầu tháng 9 dương, trùng ngay dịp nghỉ lễ Quốc khánh.

Chị Lan có hai lựa chọn: giữ đúng ngày và tận dụng kỳ nghỉ để anh em ở xa cùng về, hoặc né kỳ nghỉ vì đường sá đông đúc. Chị chọn giữ đúng ngày, báo cho cả nhà từ tháng 5 dương để mọi người kịp đặt vé. Nếu chị không tra mà nhớ theo "khoảng giữa tháng 8 như năm ngoái", chị sẽ lo bữa cơm sớm gần ba tuần so với ngày thật.

Ví dụ này cho thấy một thói quen đáng giữ: ngay khi biết năm nay có tháng nhuận, rà lại toàn bộ những ngày quan trọng của nhà đứng sau tháng nhuận. Đó chính là những ngày "trễ" hơn hẳn mọi năm, cũng là những ngày người ở xa dễ lỡ nhất.

Chỗ hay sai trong năm có tháng nhuận

Lật lịch thấy hai tháng cùng tên, tưởng lịch in lỗi. Tờ lịch không sai. Tháng thứ hai cùng tên là tháng nhuận, các ngày trong đó vẫn là ngày bình thường.

Tra ngày giỗ nhưng chọn nhầm sang tháng nhuận. Khi tra ngày dương của một ngày âm trong tháng có nhuận, nhiều ứng dụng hỏi chọn tháng thường hay tháng nhuận, có cái tự lấy tháng thường. Kiểm lại xem mình đang nhìn tháng nào, lệch một tháng là lệch gần ba mươi ngày.

Tính ngày dương năm nay bằng cách trừ 11 ngày từ năm trước. Năm có tháng nhuận phép trừ này hỏng hoàn toàn với những ngày sau tháng nhuận. Luôn tra lại cho đúng năm.

Nhắc ngày âm trên điện thoại bỏ sót hoặc nhắc hai lần. Có ứng dụng nhắc cả tháng thường lẫn tháng nhuận, có cái chỉ nhắc một. Đầu năm nhuận nên mở danh sách nhắc ra kiểm từng ngày.

Câu nên hỏi người lớn khi năm có tháng nhuận

Mỗi lần gặp năm nhuận là một dịp tốt để ghi lại nếp nhà, vì chuyện này hai ba năm mới gặp lại một lần, đủ lâu để mọi người quên.

  • Nhà mình làm rằm và mùng một của tháng nhuận như mọi tháng, hay làm gọn, hay không làm?
  • Giỗ của ai rơi vào tháng có nhuận năm nay, và nhà mình làm vào tháng thường hay tháng nhuận?
  • Trong họ có ai mất vào đúng tháng nhuận không, các năm không có tháng nhuận đó thì nhà làm giỗ vào tháng nào?
  • Sinh nhật âm của ông bà có rơi vào tháng được nhuận không, nếu có thì mừng vào lần nào?
  • Ai trong nhà là người quyết khi có ý kiến khác nhau về chuyện này?

Câu trả lời ghi thẳng vào sổ ngày giỗ hoặc phần ghi chú của sự kiện trên điện thoại. Lần nhuận sau, người trẻ chỉ cần đọc lại, không phải gọi điện hỏi từng người. Nên ghi kèm năm hỏi và tên người trả lời, phòng khi các bác trong họ nhớ khác nhau.

Câu hỏi thường gặp

Năm nay có tháng nhuận không, xem ở đâu nhanh nhất?

Mở lịch vạn niên hoặc ứng dụng lịch có hiển thị âm lịch, lướt qua các tháng xem có tháng nào kèm chữ nhuận hoặc chữ N. Đối chiếu thêm một nguồn nữa, chẳng hạn lịch bloc, rồi mới báo cho cả nhà.

Tháng nhuận dài bao nhiêu ngày?

Tháng nhuận cũng là một tháng âm bình thường, có 29 hoặc 30 ngày tùy năm. Tổng cả năm có tháng nhuận dài khoảng 383 đến 385 ngày, dài hơn năm dương khoảng ba tuần.

Năm nhuận âm lịch có trùng với năm nhuận dương lịch không?

Không liên quan nhau. Năm nhuận dương lịch là năm tháng 2 có 29 ngày, còn năm nhuận âm lịch là năm có thêm một tháng. Hai loại có thể trùng hoặc không trùng cùng một năm, hoàn toàn do tình cờ.

Rằm tháng nhuận có phải làm như rằm thường không?

Mỗi nhà một nếp. Nhiều nhà vẫn thắp hương, bày hoa quả vào rằm và mùng một tháng nhuận như mọi tháng, có nhà làm gọn hơn. Bạn nên hỏi người lớn trong nhà và theo cách nhà mình vẫn làm.

Vì sao Trung thu năm nay muộn hơn năm ngoái nhiều vậy?

Gần như chắc là năm nay có tháng nhuận đứng trước tháng Tám. Mọi dịp sau tháng nhuận đều đến muộn hơn năm trước khoảng ba tuần dương lịch, không phải do lịch in sai.

Tháng nhuận có rơi vào tháng Giêng hay tháng Chạp không?

Về lý thuyết thì không loại trừ, nhưng trong thực tế rất hiếm khi tháng nhuận rơi vào tháng Giêng, tháng Một hay tháng Chạp. Năm nào nhuận tháng nào bạn cứ tra lịch của đúng năm đó.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138